Ārya [Vasubandhu] Vaktā

Mahāyāna Sūtra Alaṅkāra

Mahāyāna Siddhi Adhikāraḥ Bhāṣya


| | Oṃ, namaḥ, sarva buddha bodhisattvebhyaḥ | |

Artha Jñaḥ

Kārikā Prathamaḥ

Artha jño, ’aartha vibhāvanām, prakurute, iti, ka, upadeśam, ārabhya ko, ’aalaṅ karoti,īiti. |

Artha jñaḥ. |

Kam, alaṅkāram, alaṅ karoti. |

Artha vibhāvanāṅ, kurute. |

Kena, vācā, padaiś caāamalaiḥ. |

Amalayā, vācā,eiti, pauruṣayā, amalaiḥ, padair, yuktaiḥ, sahitair, iti vistaraḥ. |

Na hi, vinā, vācā, pada vyañjanair, artho, vibhāvayituṃ, sakyata, iti. |

Kasmai, duḥkhasya,outtaraṇāya duḥkhita jane, kāruṇyatas, tanmayaḥ. |

Duḥkhita jane, yat, kāruṇyan, tasmāt, kāruṇyataḥ. |

Tan maya, iti, kāruṇya mayaḥ. |

Kasya,āalaṅkāraṅ, karoti. |

Dharmasya,outtama yāna deśita vidheḥ. |

Uttama yānasya, deśito, vidhir, yasmin, dharme, tasya, dharmasya. |

Kasmin, alaṅ karoti. |

Sat[t]veṣu, tad, gāmiṣu. |

Nimitta saptam, yeṣām, mahāyāna gāmi satva nimittam, ity, arthaḥ. |

Kati, vidham, alaṃkāraṅ karoti. |

Pañca vidham. |

Śliṣṭām. artha gatin. niruttara gatām, pañcaāātmikān, darśayan. |

Śliṣṭam, iti, yuktān, niruttara gatām, iti, anuttara jñāna gatām. |

Tām, idānīm, pancaāātmikām, artha gatin, dvitīyena ślokena, darśyati. ||


Pañca Vidham, Artham

Kārikā Dvitīyaḥ

Anena, ślokena, pañcabhir dṛṣṭāntaiḥ, sa, hi, dharmaḥ, pañca vidham artham, adhikṛtya, deśitaḥ, sādhyaṃ, vyutpādañ, cintyam acintyam, pariniṣpannañ, caāadhigamaāartham, pratyātma veda nīyam, bodhi pakṣa svabhāvam. |

Sas,o’anena, sūtrālaṅkāreṇa, vivṛtaḥ, prītim agryām, dadhāti. |

Yathā, kramaṅ, ghaṭita suvarṇaāadivat. |


Parihāra Arthan

Kārikā Tṛtīyaḥ

Yadā, sa dharmaḥ, prakṛtya,aieva, guṇa yuktaḥ, kathaṃ, sas,o’alaṅ, kriyata, ity, asya, caoudyasya, parihāraāarthan, tṛtīyaḥ ślokaḥ. |

·

Anena, kin, darśayati. |

Yathā, bimbam, bhūṣā, prakṛti guṇavad darśaṇa gatan, darśana vaśād, viśiṣṭam prāmodyam, janayaty, evaṃ, sa dharmaḥ, subhāṣitaiḥ, prakṛtya,aieva, guṇa yuktas,o’api, satataṃ, vibhaktaāarthas, tuṣṭiṃ, viśiṣṭāñ, janayati. |

Buddhi matām, atas, tuṣṭi viśeṣaoutpādanād, alaṃ kṛta, iva, bhavati,īiti. |

Ataḥ, paraṃ, tribhiḥ ślokais, tasmin, dharme, trividham, upaśaṃsan, darśayaty, ādaraoutpādanaāartham. |


Trividhas Anuśaṃsaḥ

Kārikā Caturthaḥ

Kārikā Pañcamaḥ

Kārikā Ṣaṣtaḥ

Trividhas,o’anuśaṃsaḥ. |

Āvaraṇa prahāṇa hetutvam, auṣadhaoupamatvena. |

Dvaya vyavastha, iti, vyañjanaāartha vyavasthaḥ. |

Vibhutva hetutvam, abhijñaāadivaiśeṣika guṇair, śvarya dānād, rājaoupamatvena. |

Ārya dhanaoupabhoga hetutvañ, ca anargha jātya ratnaoupamatvena. |

Parīkṣaka jana ārya jano, veditavyaḥ. |


Prasādhana Arthaṅ, Kāraṇa Vibhājyam, Ārabhya, Ślokaḥ

Kārikā Saptamaḥ

Naaieva,eidam, mahāyānam, buddha vacanaṅ, kutas, tasya,āayam, anuśaṃso bhaviṣyati,īity, atra, vipratipannās, tasya, buddha vacanatva prasādhanaāarthaṅ, kāraṇa vibhājyam, ārabhya ślokaḥ. |

·

Ādāv, avyākaraṇāt, yady, etat, saddharmaāantarāye, paścāt, kena,āāpi, utpāditaṅ. |

Kasmād, ādau, bhavatā, na vyākṛtam, anāgata bhayavat. |

Samapravṛtteḥ, samakālañ ca, śrāvaka yānena, mahāyānasya, pravṛtter upalabhyate, na paścād, iti, katham, asya,āabuddha vacanatvam, vijñāyate. |

Agocarān, nāyam, evam, udāro gambhīraś, ca dharmas, tārkikāṇāṅ, gocaraḥ. |

Tīrtika śāstreṣu, tat, prakārān, upalambhād, iti. |

Nāyam, anyair, bhāṣito yujyate. |

Ucyamāne, ’aapi, tad anadhi mukteḥ. |

Siddhe, athā,āanyena,āabhisambudhya bhāṣitaḥ. |

Siddham, asya, buddha vacanatvam. |

Sa, eva, buddho, yas,o’abhisambudhya, evam, bhāṣate. |

Bhāvaāabhāve, ’aabhāvād, yadi, mahāyānaṅ, kiñcid, asti, tasya, bhāva siddhim, idam, buddha vacanam, atas,o’anyasya, mahāyānasya,āābhāvāt. |

Atha, naāasti, tasya,āābhāve, śrāvaka yānasya,āapy, abhāvāt. |

Śrāvaka yānam, buddha vacanan, na mahāyānam, iti, na yujyate, vinā, buddha yānena, buddhānām, anutpādāt. |

Pratipakṣatvād, bhāvyamānañ ca, mahāyānaṃ, sarva nirvikalpa jñānaāāśrayatvena, kleśānām, pratipakṣo bhavati, tasmād buddha vacanam. |

Rutānyatvāt, na ca,āasya, yathā, rutam, arthas, tasmān, na yathā, rutaāarthaāanusāreṇa,eidam, abuddha vacanaṃ veditavyaṃ. |


Upekṣāyā, Ayoge

Kārikā Aṣtamaḥ

Yad, uktam, ādāv, avyākaraṇād, ity, anābhogād, etad, anāgatam, bhagavatā, na vyākṛtam, iti, kasyacit, syād, ata, upekṣāyā, ayoge, ślokaḥ. |

·

Anena, kin, darśayati. |

Tribhiḥ kāraṇair, anāgatasya, mahataḥ, śāsanaoupadravasya,oupekṣā na yujyate. |

Buddhānāmayatnato jñāna pravṛtteḥ, pratyakṣa cakṣuṣ, katayā, śāsana·rakṣāyāś, ca[yāṃ ca] yatnavatvāt |

Anāgata jñāna samarthyāc, ca sarva kālaāāvyāhata jñānatayeti |

Yad, uktam, bhāvaāabhāve, ’aabhāvād, iti. |


Śrāvakayānasya, Mahāyānatva Ayoge

Kārikā Navamaḥ

Etad, eva, śrāvakayānam, mahāyānam, etena,aieva, mahābodhi prāptir, iti, kasyacit, syād ataḥ, śrāvakayānasya, mahāyānatvaāayoge, ślokaḥ. |

·

Vaikalyāt, paraāarthaoupadeśasya. |

Na hi, śrāvakayāne, kaścit, parārtha upadiṣṭaḥ, śrāvakāṇām, ātmano, nirvid virāga vimukti mātraoupāyaoupadeśāt. |

Na ca, svārtha, eva, pareṣu,ūupadiśya, mānaḥ, parārtho, bhavitum, arhati. |

Virodhāt. |

Svārthe, hi, paro, niyujya mānaḥ, svārtha, eva, prayujyate, sa ātmana, eva, parinirvāṇaāartha prayuktaso’aanuttarāṃ, samyak sambodhim, abhisambhotsya, ta, iti, viruddham, etat. |

Na ca, śrāvakayānena,aieva, cira kālam, bodhau, ghaṭa māno, buddho, bhavitum, arhati. |

Anupāyatvāt. |

Anupāyo, hi, śrāvakayānam, buddhatvasya, na ca,āanupāyena, ciram, api, prayujya mānaḥ, prārthitam, artham prāpnoti. |

Śṛṅgād, iva, dugdhan, na bhasrayā. |

Athā,āanyathā,āapy, atra,oupadiṣṭaṃ, yathā, bodhisattvena, prayoktavyam. |

Tathā,āapy, anupadeśān, na śrāvakayānam, eva, mahāyānam, bhavitur, mahati. |

Na hi, sa, tādṛśa, upadeśa, etasmin, [n] upalabhyate. |


Virodhe

Kārikā Daśamaḥ

Viruddham, eva ca,āanyonyaṃ, śrāvakayānam, mahāyānañ, ca,eity, anyonya, virodhe, ślokaḥ. |

·

Kathaṃ, viruddham. |

Pañcabhir, virodhaiḥ. |

Āśayaoupadeśa prayogaoupastambha kāla virodhaiḥ. |

Śrāvakayāne, hy, ātma parinirvāṇāya,aieva,āāśayas, tad artham, eva,oupadeśas, tad artham, eva, prayogaḥ, parīttaś, ca puṇya jñāna sambhāra saṅgṛhīta upastambhaḥ, kālena, caāalpena, tad artha prāptir, yāvat tribhir, api, janmabhiḥ. |

Mahāyāne, tu, sarvaṃ, viparyayeṇa. |

Tasmād, anyonya, virodhād, yad, yānaṃ, hīnaṃ hīnam, eva, tat. |

Na tan, mahāyānam, bhavitum, arhati. |

Buddha vacanasya,eidaṃ, lakṣaṇaṃ, yat, sūtre, ’aavatarati, vinaye, sandṛśyate, dharmatāñ, ca na vilomayati. |

Na ca,aievam, mahāyānam, sarva dharma niḥsvabhāvatvaoupadeśāt. |


Lakṣaṇa Avirodhe

Kārikā Ekādaśaḥ

Tasmān, na buddha vacanam, iti, kasyacit, syād, ato, lakṣaṇaāavirodhe, ślokaḥ. |

·

Anena, ślokena, kin, darśayati. |

Avataraty, eva,eidaṃ, svasmin, mahāyānasūtre, svasya, ca kleśasya, vinayaḥ sandṛśyate. |

Yo, mahāyāne, bodhisattvānāṅ, kleśaḥ, uktaḥ. |

Vikalpa kleśā, hi, bodhisattvāḥ. |

Audārya, gāmbhīrya, lakṣaṇatvāc, ca. |

Na dharmatāṃ, vilomayaty, atha,aieva, hi, dharmatā, mahābodhi prāptaye, tasmān, naāasti, lakṣaṇa virodhaḥ. |


Tarka Gocaratva, Ayoge

Kārikā Dvādaśaḥ

Agocarād, ity, uktam, atas, tarka gocaratvaāayoge, ślokaḥ. |

·

Adṛṣṭa satyaāāśrayo, hi, tarkaḥ, kaścid, āgama niśrito, bhavati. |

Aniyataś, ca, bhavati, kālaāantareṇa,āanyathā, pratyavagamāt. |

Avyāpī, ca na, sarva jñeya viṣayaḥ. |

Saṃvṛti satya viṣayaś, ca, na param ārtha viṣayaḥ. |

Khedavāṃś, ca, pratibhāna paryādānāt. |

Mahāyānan, tu, na niśritaṃ, yāvada khedavat. |

Śatasāhasrikaāadyaneka sūtro, padeśāt. |

Ato, na, tarkasya, tad, viṣayaḥ. |


Upāyatva Yoge

Kārikā Trayodaśaḥ

Anupāyatvāt, śrāvakayāne, na buddhatvam, prāptam, ity, uktam, atha, mahāyānaṅ, katham, upāyo, yukta, ity, upāyatva yoge, ślokaḥ. |

·

Anena, ślokena, kin, darśayati. |

Prabhāvaauaudārya deśanayā, sattvānām, paripākaḥ, prabhāvaāadhimuktito, ghaṭanāt. |

Gāmbhīrya deśanayā, avikalpanā, ata, etasya, dvayasya,āasmin, mahāyāne, deśanā. |

Sa ca,oupāyo, niruttare jñāne, tābhyāṃ, yathā, kramaṃ, sattvānāṃ, paripācanād, ātmanaś ca, buddha dharma paripākād, iti. |


Asthāna Trāsa Adīnave, Kāraṇatvena

Kārikā Caturdaśaḥ

Ye, punar, asmāt, trasanti, tad, artham, asthāna trāsaāadīnave, kāraṇatvena, ślokaḥ. |

·

Trāsaāasthāne, trāsas, tad, asthāna trāsaḥ. |

Dāha karaṇo, bhavaty, apāyeṣu. |

Kiṅ, kāraṇam. |

Mahataḥ, apuṇya skandha prasavasya, karaṇāt. |

Kiyantaṅ, kālam, iti, dīrgha samayam. |

Evam, paścād, ādīnavaḥ. |

Yena, ca, kāraṇena, yāvantañ, ca kālan, tat sandarśayati. |

Kim, punaḥ, kāraṇe, tu, satī,īiti, catur vidhan, trāsa kāraṇan, darśayati. |

Gotrañ, ca,āasya, na bhavati, sanmitraṃ, vā avyutpanna matir, vā bhavati mahāyāna dharmatā,āayām pūrvaṃ, vānu pacita śubho, bhavati. |

Patati mahatas,o’arthād, iti, mahābodhi sambhāraāarthāt. |

Aprāpta parihāṇitas,o’aparamaāadīnavan, darśayati. |


Atrāsa Kāraṇatve

Kārikā Pañcadaśaḥ

Trāsa kāraṇa muktam atrāsa kāraṇaṃ, vaktavyam, ity, atrāsa kāraṇatve, ślokaḥ. |

·

Tad, anyānya, ābhāvād, iti, tatas,o’anyasya, mahāyānasya,āabhāvāt. |

Atha, śrāvaka·yānam, eva, mahāyānaṃ, syād, anyasya, śrāvakasya, pratyeka buddhasya, vaāabhāvaḥ, syāt. |

Sarva, eva, hi, buddhā, bhaveyuḥ. |

Parama gahanatvāc, ca. |

Sarva·jña jñāna mārgasya,āanugamāc, ca tulya kāla pravṛttyā. |

Vicitrasya,āākhyānāt. |

Vicitraś, ca,āatra, sambhāra mārga ākhyāyate, na kevalaṃ, śūnyata,aieva. |

Tasmād, abhiprāyikena,āanena, bhavitavyam, iti. |

Dhruva kathana yogād, bahu mukhād, abhīkṣṇañ, caāatra, śūnyatā kathyate, bahumiś ca, paryāyais, teṣu, teṣu, sūtrānteṣu, tasmād, bhavitavyam, atra, mahatā, prayojanena. |

Anyathā, hi, sat·kṛt pratiṣedha mātra kṛtama bhaviṣyad, iti. |

Yathā,āākhyānan, naāarthāt, na ca,āasya, yathā,āārutam, arthas,o’aasmād, api, trāso, na yuktaḥ. |

Bhagavati, ca bhāvāti gahanād, atigahanaś ca, buddhānām, bhāvo, durājñeyas, tasmān, naāasma,āabhistad, ajñānāt, trasitavyam, iti. |

Evaṃ, yoniśaḥ, pravicayād, viduṣān, trāso na bhavati. |


Dūrānupraviṣṭa Jñāna Gocaratve

Kārikā Ṣoḍaśaḥ

Dūrānupraviṣṭa Jñāna Gocaratve, Ślokaḥ

·

Śrutan, niśritya, ādau, manaskāraḥ prabhavati, yo (yoniśa), ity, arthaḥ. |

Yoniśo, manaskārāt, tattvaāartha viṣayañ, jñānam, prabhavati, lokottarā, samyag dṛṣṭiḥ, tatas, tat, phalasya, dharmasya, prāptiḥ, tatas, tasmin, prāpte, matir, vimukti jñānam, prādurbhavati. |

Evaṃ, yadā, pratyātmaṃ, sā, matir bhavati, katham, asati, tasmin, neṣā, vyavasitir niścayo, bhavati, na,aieva,eidam, buddha vacanam, iti. |


Atrāsa Pada Sthānatve

Kārikā Saptadaśaḥ

Atrāsa Pada Sthānatve, Ślokaḥ

·

Yadi, tāvad, ahamasya, na boddhi,eity, uttrāsa padan, tan, na yuktam. |

Atha, buddhas,o’api, gambhīrasya, padaāarthasya, na boddhā, sa, kiṅ, gabhīran, deśayiṣyati,īity, uttrāsa padan, tad, ayuktam. |

Atha, gambhīraṅ, kasmād, atarka gamyam, ity, uttrāsa padan, tan, na yuktam. |

Atha, kasmād, gambhīraāartha vidām, eva, mokṣo, na tārkikāṇām, ity, uttrāsa padan, tan, na yuktam. |


Anadhimuktita, Eva, Tat Siddhau

Kārikā Aṣṭādaśaḥ

Anadhimuktita, Eva, Tat Siddhau, Ślokaḥ

·

Yasya, hīnā, caāadhimuktis, tataś ca, hīna, eva, dhātuḥ, samudāgata ālaya vijñāna bhāvanā. |

Hīnair, eva, sahāyaiḥ, samānaāadhimukti dhātukair, yaḥ, parivāritas, tasya,āasmin, naauaudārya gāmbhīrya sudeśite, mahāyāna dharme, yad, yadhi, muktir naāasti, ata, eva, siddham utkṛṣṭam, idam, mahāyānam, iti. |


Aśruta Sūtrānta Pratikṣepa Ayoge

Kārikā Navadaśaḥ

Aśruta Sūtrānta Pratikṣepa Ayoge, Ślokaḥ

·

Kāman, tāvad, adhimuktir, na syād, aśrutānān, tu, sūtraāantānām, aviśeṣeṇa, pratikṣepo, na yuktaḥ. |

Śrutaāanusāreṇa,aieva, hi, buddhi mattvaṃ, labdhvā, yaḥ, śruta, eva,āavajñāṅ, karoti mūḍhaḥ, sa, satya,eiva,āavaśiṣṭe, śrute, vicitre, caāaprameye ca, kutaḥ, kāraṇān, niścayam, eti, na tad, buddha vacanam, iti. |

Na hi, tasya, śrutād, anyad, balam asti, tasmād, aśrutvā, pratikṣepo, na yuktaḥ. |


Kārikā Viṃśaḥ

Yad, api, ca śrutan, tad yoniśo, manasi kartavyan, naāayoniśa, ity, ayoniśo, manasikāraāadīnave, ślokaḥ. |

·

Svapratyaya, iti, svayan, dṛṣṭi parāmarśako, na vijñānām, antikād, artha paryeṣī. |

Hānim, upaiti buddher, iti, yathā, bhūta jñānād, aprāpti parihānitaḥ. |

Dharmasya, ca svākhyātatām, pratikṣipati, tan nidānañ, caāapuṇya prabhāvāt, kṣatim prāpnoti. |

Dharme, ca pratighātam, āvaraṇañ, ca dharma vyasana saṃvartanīyaṅ, karmety, ayam, atra,āadīnavaḥ. |


Pratighāta Ayoge

Kārikā Ekaviṃśaḥ

Ayathā, vataś, caāartham, avijānatas,o’aapi, pratighāto, na yukta, iti, pratighātaāayoge, ślokaḥ. |

·

Prakṛti praduṣṭa, iti, prakṛti sāvadyaḥ. |

Tasmād, upekṣa,aieva, varam. |

Kasmāt. |

Sā, hy, adoṣā. |

Pratighātas, tu, sadoṣaḥ. |