Ārya Vasubandhu Vaktā

Mahāyāna Sūtra Alaṅkāra

Bodhi Pakṣa Adhikāra Bhāṣya


| | Oṃ, namaḥ, sarva buddha bodhisattvebhyaḥ | |

Lajjā, Vibhāge

Kārikā Prathamā

Lajjā, Vibhāge, Ṣoḍaśa Ślokāḥ

Etena, svabhāva sahāyaāālambhana karma padā, catur·vidhaṃ lakṣaṇam, bodhisattva lajjāyāḥ sandarśayati. |

Hīnān, avadya viṣayā. |

Śrāvaka pratyeka buddhānām. |

Tad, vihīnam, mahāyānād, anavadyañ ca. |

Tena, bodhisattvaṃ, lajjate. |

Kathaṃ, sattvānām, paripācikā. |

Tasyām, eva, lajjā pāramitā, vipakṣa vṛddhyā, tat, pratipakṣa parihāṇyā ca,āatyarthaṃ, lajjaoutpādanāt. |


Kārikā Dvitīyā

Lajjā, Vibhāge (2)

Iyam, aprayoga lajjā pāramitā, bhāvanāyām, aprayogena. |

Kleśaāanukuleṣu, dharmeṣv, indriyā, gupta dvāratvaāādiṣu, ca prayogena, lajjaoutpādanāt. |


Kārikā Tṛtīyā

Lajjā, Vibhāge (3)

Iyam, mṛdu mātrā, lajjā. |

Pūrva nirdeśaāanusāreṇa,āasya, ślokasya,āartho,āanugantavyam. |

Ataḥ, parañ, caturbhis, tribhiś ca, ślokair, yathā, kramaṃ, lajjā, vipakṣe, lajjāyāñ, ca doṣa guṇa bhedan, darśayati. |


Kārikā Caturthā

Lajjā, Vibhāge (4)

Ity, atra, ātma vyābādhāya, cetayate paravyābādhāyo, bhaya vyābhādhāya ca,eity, sandarśitam. |

Ayo, niśatas, ity, ayo, niśo manas, kāreṇa. |

Katham, upekṣayā, sattvān, upahanti. |

Sarvaāartha (Sattvaāartha) pramādataḥ. |


Kārikā Pañcamā

Kārikā Ṣaṣṭhā

Lajjā, Vibhāge (5‐6)

Ity, anena, dṛṣṭa dhārmikam, avadyam, prasavati,īiti, darśitam [dsbc‐darśanam]. |

Yathā, kramam, ātma paradevatā, śāstṛbhir, apavadanāt. |

Vijñaiḥ, sabrahma·cāribhir, dharmatayā, vigarhaṇāt. |

Digvid, ikṣu [digvidkṣu‐grtl], ca pāpakaāavarṇa niścaraṇāt. |


Kārikā Saptamā

Lajjā, Vibhāge (7)

Ity, anena, dṛṣṭa dharma sāmparāyikam, avadyam, prasavati,īiti, sandarśitam. |

Prāpta kuśala dharma parihāṇitaḥ. |

Aprāpta parihāṇitaś ca, yathā, kramam. |

·

Ity, anena, tajjañ, caitasikan, duḥkhan, daur·manasyam, pratisaṃvedayatas, iti, sandarśitam. |


Kārikā Aṣṭamā

Lajjā, Vibhāge (8)

Ity, atas, upādāya, lajjāāāguṇo, veditavyaḥ. |

Yad, ete, ca doṣā na bhavanti. |

·

Ity, etad, asya, vipāka phalam, bhavati. |


Kārikā Navamā

Lajjā, Vibhāge (9)

Ity, etad, adhipati phalam. |

·

Ity, etat, puruṣa kāra phalam. |


Kārikā Daśamā

Lajjā, Vibhāge (10)

Ity, ete, visaṃ, yoga niṣpanda phale. |

Yad, uta, vipakṣa rahitatvam, pratipakṣaāarahitatvañ ca. |


Kārikā Ekādaśā

Lajjā, Vibhāge (11)

Etena, vasra viśeṣaṇaṃ, hriyaḥ. |

Tad, anya, vasra prāvṛtasya,āapi, hrī, rahitasya, doṣa malinatvāt. |

Nagnasya,āapi, na hrīmato, nirmalatvāt. |


Kārikā Dvādaśā

Lajjā, Vibhāge (12)

Dharmair, iti, loka dharmaiḥ. |

·

Etena, ślokena, hriya ākāśa bhūṣaṇa samatān, darśayati. |


Kārikā Trayodaśā

Lajjā, Vibhāge (13)

Trāta vyasatvaoupekṣāyā, lajjanāt. |

·

Hasty aśva kāyaāadibhūtatvāt. |

Ebhir, vastraāadidṛṣṭaāantair, vihāre, kleśa pratipakṣatāñ, cāre, loka dharma pratipakṣatām. |

Saha dhārmika saṃvāsaāanukūlatāṃ, sattva paripākaāanukūlatām. |

Akliṣṭa saṃsāraāanukūlatāñ, ca hriyo darśayati. |


Kārikā Caturdaśā

Lajjā, Vibhāge (14)

Etena, catur vidhaṃ, hrī kṛtaṃ liṅgaṃ, hīmato darśayati. |

Yad, uta, sarva doṣeṣv, anadhivāsanā, caāapravṛttiś ca. |

Sarva guṇeṣv, adhivāsanā. ca pravṛttiś ca. |


Kārikā Pañcadaśā

Lajjā, Vibhāge (15)

Ity, asya, nirdeśo, yathā, pūrvam. |


Dhṛti Vibhāge

Kārikā Ṣoḍaśā

Kārikā Saptadaśā

Dhṛti Vibhāge, Sapta Ślokāḥ (1,2)

Etena, dhṛti lakṣaṇaṃ, saparyāyaṃ, samādanañ ca,ouktam. |

Vīryaāadikaṃ, lakṣaṇam. |

Sattvaāadikaṃ, paryāyaḥ. |

Śeṣaṃ, sādhanam. |

Katam, asmāt, trayān, nirbhītaḥ pravartate, ity, āha. |


Kārikā Aṣṭādaśā

Dhṛti Vibhāge (3)

Srava kāryeṣu, hi, līna cittatayā, vā, bhayam, utpadyate, tad, anutsāhataḥ. |

Cala cittatayā, vā, cittān, avasthānataḥ. |

Sammohato, vā, tad, upāyaāajñānataḥ. |

Tat, pratipakṣāś ca, yathā, kramaṃ, vīryād, ayaḥ. |

Tasmān, nija vīryaāaditraye, dhṛti saṃjñā, veditavyā, nija, ity, apratisaṅkhyāna karaṇīye. |


Kārikā Navadaśā

Kārikā Viṃśā

Kārikā Ekaviṃśā

Dhṛti Vibhāge (4,5,6)

Ebhis, tribhiḥ, ślokair, dhṛti prabhedan, darśayati. |

Yathā, kramaṅ, gotrataḥ. |

Cittaoutpādaḥ. |

Svaāarthataḥ. |

Satvaāarthataḥ. |

Prabhāvataḥ. |

Satva paripācanataḥ. |

Parama bodhitaś ca. |

Tatra, nirapekṣatvaṃ, svārtha prayuktasya, kāya jīvita nirapekṣatvād, veditavyam. |

Punar, duṣkara caryātaḥ. |

Sañcintya, bhāvaoupapattitaḥ. |

Tad, asaṅkleśato, 'aapi, prabhedaḥ. |


Kārikā Dvāviṃśā

Dhṛti Vibhāge (7)

Etena, bodhisattva dhṛter, dṛḍhatvan, darśayati. |

Upamātrayan, trayeṇa,āakampane, yathā, kramaṃ, veditavyam. |


Akheda Vibhāge

Kārikā Trayoviṃśā

Kārikā Caturviṃśā

Akheda Vibhāge (1,2)

Ābhyāṃ, vastuno, niśrayataḥ, svabhāvataḥ. |

Prabhedataś ca,āakhedo nirdiṣṭaḥ. |

Triṣu, vastuṣu. |

Śrutaāātṛptau. |

Dīrgha kāla vīryaāārambhe. |

Saṃsāra duḥkhe, ca. |

Hryan, dhṛtiñ ca, niśritya. |

Tābhyāṃ, hi, khedaoutpattito, lajjayate na ca,outpādayati. |

Tīvrac, chando, mahābodhāv, iti, svabhāvaḥ. |

Chando, hi, vyāvṛtte, khinno bhavati. |

Aniṣpanno, 'aadhimukti caryā,āābhūmau. |

Niṣpannaḥ, sapta bhūmiṣu. |

Suniṣpannaḥ, pareṇa, ity, eṣa, prabhādaḥ. |


Śāstra Jñatā Ayā, Ayām

Kārikā Pañcaviṃśā

Kārikā Ṣaḍviṃśā

Śāstra Jñatā Ayā, Ayām, Dvau Ślokau (1,2)

Tatra, śāstra jñatāyāḥ, pañca vidyā, sthānāni, vastu. |

Adhyātma vidyā, hetu vidyā, śabda vidyā, cikitsā vidyā, śilpa karma sthāna vidyā ca. |

Svaparārtha kriyā, adhikāraḥ. |

Karma prathama vastuni svayam, pratipattiḥ, parebhyaś ca, tat samākhyānam. |

Dvitīye, tad, doṣa parijñānam, paravādi nigrahaś ca. |

Trtīye, svayaṃ, suniruktaāabhidhānam, parasampratyayaś ca. |

Caturthe, pareṣāṃ, vyādhiśamanam. |

Pañcame, parebhyas, tat, saṃvibhāgaḥ. |

Lakṣaṇaṃ, śāstra jñatāāayā, etāny, evas, pañca vastuni śrutāni, bhavanti. |

Dhṛtāni. |

Vacasā, parijitāni. |

Manasā, anvīkṣitāni. |

Dṛṣṭyā, supratividdhāni. |

Śrutvā, yathā, kramam. |

Tad, udgrahaṇataḥ. |

Svādhyāyataḥ. |

Prasannena, manasā,āartha cittanato, yathā, yogan, tad, doṣa guṇaāavagamāt. |

Svākhyāta durākhyātaāavadhāraṇataś ca. |

Akṣayatvan nirupādhiśeṣa nirvāṇe, 'aapy, akṣayāt. |

Phala samudāgamaḥ, sarva dharma sarvaāākāra jñatā. |

Sā, punar, eṣā, śāstra jñatā, bodhisattvānāṃ, samādhi mukhair, dhāraṇī, mukhaiś, ca saṅgṛhītā. |

Sattva pākāya, ca, bhavati. |

Samādhi mukhais, tat, kṛtyaāanuṣṭhānāt. |

Sad dharma pāraṇāya ca, dhāraṇībhis, tad, dhāraṇāt. |


Loka Jñatā Ayām

Kārikā Saptaviṃśā

Kārikā Aṣṭāviṃśā

Loka Jñatā Ayām (1,2)

Kathaṅ, kāyena,eity, āha. |

Kathaṃ, vācā,eity, āha. |

Sā, punaḥ, kim, artham, ity, āha. |

Kasminn, arthe, bhājanatvāya. |


Kārikā Navaviṃśā

Loka Jñatā Ayām (3)

Kathaṃ, satya jñānena,eity, āha. |

·

Dvābhyāṃ, satyābhyāṃ, lokasya, udayaḥ, punaḥ, punaḥ, saṃsāro, yaś ca,oudayo, yena, ca,eiti, kṛtvā. |

Dvābhyām, astaṅ, gamo, nirodha mārga satyābhām. |

Yaś ca,āastaṅ, gamo, yena, cetu kṛtvā. |

Tasmāt, taj jño, loka jñas, ucyate. |

Lokasya,oudayaāastaṅ, gāminyā, prajñayā, samanvāgatatvāt. |


Kārikā Triṃśā

Loka Jñatā Ayām (4)

Anena, loka jñatāyāḥ, karma nirdiṣṭam. |

Tatra, śamāya, duḥkha samudaya satyayoḥ, prāptaye, nirodha mārga satyayoḥ. |


Pratisaraṇa Vibhāge

Kārikā Ekatriṃśā

Pratisaraṇa Vibhāge (1)

Idam, pratisaraṇānāṃ, lakṣaṇam. |

Tatra, prāmāṇiko,'aartho, yaḥ, pramāṇa bhūtena, nīto, vibhaktaḥ, śāstrā, vā, tat pramāṇī, kṛtena vā. |

Nirjalpā, prāptir, adhigama jñānaṃ, lokaouttaram. |

Tasya,āanabhilāpyatvāt. |

Śeṣaṅ, gataāartham. |


Kārikā Dvātriṃśā

Pratisaraṇa Vibhāge (2)

Prathame pratisaraṇe, ārṣa dharma pratikṣeptuḥ, pudgalasya, pratiṣedgo deśitaḥ. |

Dvitīye, yathā,āarutaāarthasya, vyañjanasya, naāabhiprāyikaāarthena. |

Tṛtīyena, mithyā, cintaāarthasya, viparītan, nīyamānasya. |

Caturthena, sābhilāṣasya, jñānasya. |

Pratyātma veda nīyasya. |


Kārikā Trayastriṃśā

Pratisaraṇa Vibhāge (3)

Atha, pratisaraṇaāanuśaṃsaḥ. |

Prathamena, pratisaraṇena,āārṣa dharmaāadhimuktito, na praṇaśyanti. |

Dvitīyena, svayam, ābhiprāyikaāartha vicāraṇāt. |

Tṛtīyena, paratas, tad, viparītaāartha naya śravāt. |

Caturthena, lokaouttara jñānāt. |


Pratisaṃvid Vibhāge

Kārikā Catustriṃśā

Pratisaṃvid Vibhāge (1)

Prathamā, paryāye, jñānam, ekaaiekasya,āartha stha yāvanto, nāma paryāyāḥ. |

Dvitīyā, lakṣaṇe, yasya,āarthasya, tan nāma. |

Tṛtīyā, vākye, pratyekañ, jana padeṣu, yā bhāṣāḥ. |

Caturthā, jñāne, svayaṃ, yat pratibhānam. |

Idam, pratisaṃvidāṃ, lakṣaṇam. |


Kārikā Pañcatriṃśā

Kārikā Ṣaṭtriṃśā

Pratisaṃvid Vibhāge (2,3)

Iti, catuṣṭve, kāraṇam. |

Deśanāyāṃ, hi, prayuktasya, yasya, ca, deśanā, yena, ca. |

Tatra, jñānena, prayojanaṅ, kasya, punar, deśanā. |

Dharmasya,āarthasya. |

Kena, deśanā, vacanena, jñānena ca. |

Tatra, dharmaāarthayor, deśanā. |

Dharmasya,ouddeśa nirdeśāt, vākyena, deśanā, tayor, eva, dvayor, sarvathā, prāpaṇāt. |

Jñānena, deśanā, ca,oudyānām, pariharaṇāt. |

Ato, yac ca, yena ca, deśyate, taj, jñānāt, catasraḥ, pratisaṃvido, vyavasthāpitāḥ. |


Kārikā Saptatriṃśā

Pratisaṃvid Vibhāge (4)

Etena, pratisaṃvidān, nirvacanaṅ, karañ, ca darśitam. |

Pratyātmaṃ, lokaouttareṇa, jñānena, sarva dharma samatān, tathatām, etya, uttara kālan, tat, pṛṣṭa labdhena, jñānena, pravedanā, paryāyaāādīnām, pratisaṃvid, iti, nirvacanam. |

Sarva saṃśaya nāśāya pareṣām, iti, karma. |


Saṃsāra Vibhāge

Kārikā Aṣṭātriṃśā

Saṃsāra Vibhāge, (1)

Yaś ca, sambhāro, yad, arthañ, ca, tat sandarśitam. |

Dvividhaḥ, sambhāraḥ. |

Tatra, puṇya sambhāraḥ, saṃsāre, 'aabhyudayāya, saṃvartate. |

Jñāna sambhāro, 'aasaṅkliṣṭa saṃsaraṇāya. |


Kārikā Navatriṃśā

Saṃsāra Vibhāge, (2)

Etena, pāramatābhis, tad, ubhaya sambhāra saṅgraham, bhavati. |

Kṣānti vīrya dhyāna balena, hy, ubhayaṅ, kriyate. |

Tasmād, dvaya sambhāra trayam, bhavati. |

Punaḥ, prajñāyām, pariṇāmanāt, sarvāḥ, pañca pāramitā, jñāna sambhāro, veditavyaḥ. |


Kārikā Catvāriṃśā

Saṃsāra Vibhāge, (3)

Etat, sambhāra nirvacanaṅ, karma ca. |

Sam, iti, santatyā. |

Bhā, iti, bhāvanām, āgamya. |

Ra, iti, bhūyo, bhūya āhāraḥ. |

Sarvaāartha sādhaka, iti, karma. |

Svaparārthayoḥ, sādhanāt. |


Kārikā Ekacatvāriṃśā

Saṃsāra Vibhāge, (4)

Ayaṃ saṃsāra prabhedaḥ |

Tatrādhimukti caryā bhūmau sambhāro bhūmi praveśāya |

Ṣaṭsu bhūmiṣv animittāya saptamī bhūmi saṅgṛhītāya |

Tasyāṃ nimitta samudācārāt |

Saptamyām bhūmāv anābhogāya tadanybhūmi dvayasṅ gṛhītāya |

Tayoḥ sambhārābhiṣekāya daśamī bhūmi saṅgṛhītāya |

Tasyāṃ saṃbhāro niṣṭhā gamanāya buddha bhūmi saṅgṛhītāya |


Smṛty Upasthāna Vibhāge

Kārikā Dvācatvāriṃśā

Smṛty Upasthāna Vibhāge, Trayaḥ Ślokāḥ

Kasmaiś, caturdaśabhiḥ. |


Kārikā Trayaścatvāriṃśā

Kārikā Catuścatvāriṃśā

Smṛty Upasthāna Vibhāge (2,3)

Ityebhiś, caturdaśabhir, ākārair, bodhisattvānāṃ, smṛty upasthāna bhāvanā, viśiṣyate. |

Katham, āśrayato, mahāyāne, śruta cintā, bhāvanā·mayīm, prajñām, āśritya. |

Katham, pratipakṣataḥ, catur viparyāsa pratipakṣāṇām, apy, aśuci duḥkhā, nitya,āanātma sañjñānām, pratipakṣatvāt, kāyaāadidharma nairātmya praveśataḥ. |

Katham, avatārataḥ. |

Caturbhiḥ, smṛty upasthānair, yathā, kraman, duḥkha samudaya nirodha mārga satyaāavatārāt, svayam, pareṣāñ ca,āavatāraṇāt. |

Yathā,ouktam, madhyāntavibhāge. |

Katham, ālambanataḥ, sarva sattva kāyaāadyālambanāt. |

Katham, manaskārataḥ, kāyaāadyanupalambhāt. |

Katham, prāptitaḥ, kāyaāadīnān, na visaṃyogāya, naāavisaṃyogāya. |

Katham, ānukūlyataḥ, pāramitā,āanukūlyena, tad, vipakṣa pratipakṣatvāt. |

Katham, anuvṛttitaḥ, laukikānāṃ, śrāvaka pratyeka buddhānāñ, caāanuvṛttyā, tad, upasaṃhita smṛty upasthāna bhāvanāt, tebhyas, tad, upadeśaāartham. |

Katham, parijñātaḥ, kāyasya, māyaoupamatva parijñayā, tathā,aieva,āabhūta rūpa samprakhyānāt. |

Vedanaāayāḥ, svapnaoupamatva parijñayā, tathā,aieva, mithyaāanubhavāt. |

Cittasya, prakṛti prabhā, svaratva parijñayā, ākāśavat. |

Dharmāṇām, āgantukatva parijñayā, ākāśaāagantura jodhūm, ābhra nīhāraoupakleśavat. |

Katham, utpattitaḥ, sañcitya bhavaoupapattau, cakra vartyaāadibhūtasya, viśiṣṭa kāya vedanaāadisampattau, tad, asaṅkleśataḥ. |

Katham, mātrātaḥ, mṛdvā, api, smṛty upasthāna bhāvanāyās, tad, anyebhyo, 'aadhimātratvāt. |

Prakṛti tīkṣṇaeindriyatayā. |

Katham, paramatvena, pariniṣpannānām, anābhoga miśraoupamiśra bhāvanāt. |

Katham, bhāvanātaḥ, atyantan, tad, bhāvanāt, nirupadhiśeṣa nirvāṇe,'aapi, tad, akṣayāt. |

Kathaṃ, samudāgamataḥ. |

Daśasu bhūmiṣu, buddhatve ca, samudāgamāt. |


Samyak Prahāṇa Vibhāge

Kārikā Pañcacatvāriṃśā

Samyak Prahāṇa Vibhāge, Pañca Ślokāḥ

Yāvatyaḥ, smṛty upasthāna bhāvanā, uktāḥ, tad, vipakṣāṇān, doṣāṇām, pratipakṣeṇa, samyak prahāṇa bhāvanā,eiti, samastaṃ, samyak prahāṇa lakṣaṇam. |

Prabhedena, punaḥ. |


Kārikā Ṣaṭcatvāriṃśā

Kārikā Saptacatvāriṃśā

Kārikā Aṣṭācatvāriṃśā

Samyak Prahāṇa Vibhāge (2,3,4)

Ayaṃ, samyak prahāṇa bhāvanā, prabhedaḥ. |

Saṃsārasya,āasaṅkliṣṭa paribhoge, sampattiṣu. |

Pañca nivāraṇa tyāge. |

Śrāvaka pratyeka buddha manaskāra tyāge. |

Bhūmi praveśe. |

Animitta vihāre, sas, pramyām, bhūmau. |

Vyākaraṇa lābhe. |

Satvānām, paripācane, navamyām. |

Abhiṣeke, ca daśamyām. |

Kṣetra viśuddhy arthan, traye, 'aapi. |

Niṣṭhā, gamane, ca buddha bhūmau. |

Ye, ca, vipakṣās, teṣām, pratipakṣeṇa, samyak prahāṇa bhāvanā, veditavyā. |

Ayam, asyāḥ, prabhedaḥ. |


Kārikā Navacatvāriṃśā

Samyak Prahāṇa Vibhāge (5)

Etena, chandañ, janayati. |

Vyāyacchate, vīryam, ārabhate. |

Cittam, pragṛhṇāti. |

Samyak pradadhāti. |

Ity, eṣām, padānām, artha nirdeśaḥ. |

Chandaṃ, hi, niśritya, śamatha vipaśyanaāākhyaṃ, yogam bhāvayati,īiti, vyāyacchate. |

Sā ca, bhāvanā, śamatha pragrahaoupekṣā,āanimittaiḥ, saha, bhāvyate. |

Tasmāt, sā sanimittikā. |

Katham, punar, bhāvyate. |

Yac, chamatha pragrahaoupakleśayor, laya auddhatyayoḥ, pratipakṣeṇa, vīryam ārabhate. |

Cittam, pragṛhṇāti, pradadhāti ca. |

Śamathe, sama prāpte ca,oupekṣāyām, pradadhāti. |

Eṣā, yoga bhāvanā, yathā,oukta prabhedeṣu, sarva samyak prahāṇeṣu, pratipakṣas ucyate. |


Ṛddhi Pāda Vibhāge

Kārikā Pañcāśā

Ṛddhi Pāda Vibhāge, Pañca Ślokāḥ

Sarvaāartha siddhir, laukikī, lokaouttarā, ca veditavyā ca. |

Śeṣaṅ, gataāartham. |


Kārikā Ekapañcāśā

Ṛddhi Pāda Vibhāge (2)

Asya,ouddeśasya, śeṣo, nirdeśaḥ. |


Kārikā Dvāpañcāśā

Ṛddhi Pāda Vibhāge (3)

Dhyāna pāramitā, niśrayaḥ, prabhedaś caturvidhaś, chanda vīrya citta mīmāṃsā, samādhi bhedāt. |

Upāyaś, caturvidhas, eva. |

Abhinirhāraḥ, ṣaḍvidhaḥ. |

Caturvidha upāyaḥ, katamaḥ. |


Kārikā Trayaḥpañcāśā

Ṛddhi Pāda Vibhāge (4)

Aṣṭānām, prahāṇa saṃskārāṇāñ, chando, vyāyāmaḥ, śaddhā, vyāvasāyikaḥ, upāyaḥ. |

Śraddhānasya,āarthino, vyāyāmāt. |

Praśrabdhir, anugrahaāātmakaḥ, smṛtiḥ, samprajanyañ, caoupanibandhakaḥ. |

Ekena, cittasya,āālambanaāavismarāt. |

Dvitīyena, visāra prajñānāt. |

Cetanā, caoupekṣā ca, prātipakṣika upāyaḥ. |

Layaāauddhatyaoupakleśayoḥ, kleśānāñ ca, prātipakṣatvāt. |

Ṣaḍvidho, 'aabhinirhāraḥ, katamaḥ. |


Kārikā Catuḥpañcāśā

Ṛddhi Pāda Vibhāge (5)

Tatra, darśanañ, cakṣuḥ, pañcavidham, māṃsa cakṣuḥ, divyañ, cakṣuḥ, āryam, prajñā, cakṣuḥ, dharma cakṣuḥ, buddha cakṣuś ca. |

Avavādaḥ, ṣaḍ abhijñā, yathā, kramam. |

Tābhir, upasaṅkramya, bhāṣā, cittañ, caāagatiñ, ca gatiñ ca, viditvā, niḥsaraṇāya,āavavadanāt. |

Sthiti vikrīḍitaṃ, yasmāt, bodhisattvānām, bahu vidhan, nirmāṇādibhiḥ, samādhi vikrīḍitam. |

Praṇidhir, yena, praṇidhi jñānena, praṇidhāna balikā, bodhisattvāḥ, praṇidhāna vaiśeṣikatayā, vikrīḍanti. |

Yeṣān, na sukaraṃ, saṃkhyā, kartuṅ, kāyasya, vā prabhāyā, vā svarasasya, veti, vistareṇa, yathā, daśa bhūmike, sūtre. |

Vaśitā, yathā, tatrā,aieva, daśa vaśitā, nirdiṣṭāḥ. |

Dharma prāptir, bala vaiśāradyaāaveṇika buddha dharmāṇām, prāptiḥ. |

Ity, eṣā, darśanaāadīnām, abhinirhāraḥ, ṣaḍvidhaḥ. |


Indriya Vibhāge

Kārikā Pañcapañcāśā

Indriya Vibhāge, Ślokaḥ

Śraddhaeindriyasya, bodhiḥ, padam ālambanam, ity, arthaḥ. |

Vīryaeindriyasya, bodhisattva caryā. |

Smṛtiīindriyasya, mahāyāna saṅgṛhītaṃ, śrutam. |

Samādhiīindriyasya, śamathaḥ. |

Prajñaeindriyasya, vipaśyanā, padam. |

Tad, arthaāadhikāreṇa,aieva, caitāni, śraddhaāādīni, ādhipaty ārthena,eindriyāṇy ucyante. |


Bala Vibhāge

Kārikā Ṣaṭpañcāśā

Bala Vibhāge (1)

Gataāartha ślokaḥ. |


Bodhi Aṅga Vibhāge

Kārikā Saptapañcāśā

Bodhi Aṅga Vibhāge, Sapta Ślokāḥ

Etena, yasyām, avasthāyāṃ, yasya,āavabodhāt, bodhy aṅgāni, vyavasthāpyante, tad, upadiṣṭam. |

Bhūmi praviṣṭaāavasthāyāṃ, sarva dharmāṇāṃ, sarva sattvānāñ ca, samatā,āavabodhād, yathā, kramam, dharma nairātmyena,āātma parasamatayā ca. |

Ataḥ, parañ cakraāadisapta ratna sādharmyam, bodhy aṅgānām, darśayati. |


Kārikā Aṣṭāpañcāśā

Bodhi Aṅga Vibhāge (2)

Ajita, jñeya, vinirjayāya. |

Yathā, cakra vartinaś, cakra ratnam, ajita deśa vinirjayāya. |

·

Yathā, hasti ratnam, pratyarthika bhaṅgāya. |


Kārikā Navapañcāśā

Bodhi Aṅga Vibhāge (3)

Kṣipraāabhijñataoutpādanāt. |

Yathā, śvaratnam, āśu, samudra paryanta mahā·pṛthi vīgamanāya. |

·

Ārabdha vīryasya, bodhi savasya, dharmaāālokā vivardhante. |

Tataḥ, prītiḥ, sarvaṅ kāryaṃ, sadā, prīṇayati. |

Yathā, maṇi ratnam, āloka viśeṣeṇa, cakra vartinam, prīṇayati. |


Kārikā Ṣaṣṭitamā

Bodhi Aṅga Vibhāge (4)

Sarva dauṣṭhulya, samutpādanāt. |

Yathā, strī ratnena, cakra vartī, sukham, anubhavati. |

·

Yathā, cakra vartino, gṛha pati ratnāt. |


Kārikā Ekaṣaṣṭā

Bodhi Aṅga Vibhāge (5)

Upekṣaoucyate, nirvikalpañ jñānan, tayā, bodhisattvaḥ, yathā, kāmaṃ, sarvatra, viharati, tat, pṛṣṭha labdhena, ca vihāreṇa,āanyasya,oupagamāt. |

Nirvikalpena, vihāreṇa, tatra, nirvyāparatayā, vāsa kalpanāt. |

Yathā, cakra vartinaḥ, pariṇāya karatnañ, catur·aṅga bala·kāyam, upanetavyañ ca,oupapraṇayati. |

Apanetavyañ ca,āapanayati. |

Tatra ca, gatvā, vāsaṅ kalpayati, yatra,āakhinnaḥ, catur·aṅgo, bala·kāyaḥ, paraiti. |


Kārikā Dvāṣaṣṭā

Bodhi Aṅga Vibhāge (6)

Iti, sapta ratnaoupamatvam, bodhy aṅgānān, nigamayati. |


Kārikā Trayaḥṣaṣṭā

Bodhi Aṅga Vibhāge (7)

Etena, yad, bodhy aṅgaṃ yathāṅgan tad abhidyatitam |

Smṛtir niśrayāṅgaṃ sarveṣān tan niśrayeṇa pravṛtteḥ |

Dharma pravicayaḥ svabhāvāṅgam bodhes tat svabhāvatvāt |

Vīryan niryāṇāṅgan tenāprāpy aniṣṭhāyām adhiṣthānāt |

Prītir anuśaṃsāṅgam citta sukhatvāt |

Praśrabdhi samādhy upekṣā akleśāṅgam |

Yena yan niśritya yo 'saṅkleśa iti |

Trividham asaṅkleśāṅgaṃ veditavyam |


Mārga Aṅga Vibhāge

Kārikā Catuḥṣaṣṭā

Kārikā Pañcaṣaṣṭā

Mārga Aṅga Vibhāge (1,2)

Bodhy aṅga kālād, ūrdhvaṃ, yathā, bhūtaāavabodhaāanuvṛttiḥ, samyag dṛṣṭiḥ. |

Tasya,aieva,āavabodhasya, avasthānam, paricchedaḥ, samyak saṅkalpaḥ. |

Tad, vyavasthāne, ca sūtraāādike, bhagavatā, kṛte, sa eva, praveśas, tena, tad, arthaāavabodhāt. |

Karma traya viśuddhiḥ, samyag vāk karmaāantaāajīvāḥ. |

Vāk kāyaoubhaya krama saṅgrahāt. |

Pratipakṣasya, bhāvanā, bhāvanā, samyag vyāyām, ādayo, yathā, kramañ, jñeyā, varaṇasya, mārgaāavaraṇasya, ca vaiśeṣika guṇaāavaraṇasya ca, samyag vyāyāmena, dīrghaṃ, hi, kālam, akhidya māno, jñeyā, varaṇasya, pratipakṣam, bhāvayati. |

Samyak smṛtyā, śamatha pragrahaoupekṣā, nimitteṣu, layāuddhaty, ābhāvān, mārga sammukhī, bhāvāya,āavaraṇasya, pratipakṣam, bhāvayati. |

Samyak samādhinā, vaiśeṣika guṇaāabhinirhārāya,āavaraṇasya, pratipakṣam, bhāvayaty, evam, aṣṭau, mārgaāaṅgāni, vyavasthāpyante. |


Śamatha Vipaśyanā, Vibhāge

Kārikā Ṣaṭṣaṣṭā

Śamatha Vipaśyanā, Vibhāge, Trayaḥ Ślokaḥ

Samyak samādhin, niśritya, citte, cittasya,āavasthānāt. |

Dharmāṇāñ, ca pravicayād, yathā, kramaṃ, śamatho, vipaśyanā ca, veditavyā. |

Na tu, vinā, samyak samādhin, ety, etac chamatha vipaśyanā, lakṣaṇam. |


Kārikā Saptaṣaṣṭā

Śamatha Vipaśyanā, Vibhāge (2)

Sā ca, śamatha vipaśyanā, sarva tragā, yaṃ yaṃ, guṇam, ākaṅkṣati; tatra tatra, tad bhāvanāt. |

Yathā,osuktaṃ, sūtre. |

Ākaṅkṣed bhikṣur, aho, vataāahaṅ, kāmair, iti, vistreṇa, yāvat, tena, bhikṣuṇā, imāv, eva, dvau dharmau, bhāvayitavyau. |

Yad, uta, śamathaś, vipaśyanā, ca,eity, evam, ādi. |

Ekaāaṃśā, śamatha vipaśyanā, yadā, śamatham, bhāvayati. |

Vipaśyanāṃ, vā. |

Ubhayaāaṃśas, yadā, yuga pad ubhayam, bhāvayati. |

Upaniṣan, saṃmatā, śamatha vipaśyanā, bodhisattvānām, adhimukti caryaāabhūmau. |


Kārikā Aṣṭāṣaṣṭā

Śamatha Vipaśyanā, Vibhāge (3)

Ity, upaniṣan, matety, evam, ādinā, śamatha vipaśyanāḥ, prabhedaḥ, karma ca nirdiṣṭaḥ. |

Yoga upāyo, veditavyaḥ. |

Tatra, prativedhaḥ, prathama bhūmi praveśaḥ. |

Niryāṇaṃ, yāvata, ṣaṣṭī bhūmiḥ. |

Tābhiḥ, sanimitta prayoga nirṇayāt. |

Animittaṃ, saptamī bhūmiḥ. |

Asaṃskṛtam, anyad, bhūmi trayam, anabhisaṃskāra vāhitvāt. |

Saṃskāro, hi, saṃsṛtan, tad, atra, naāasti,īity, asaṃskṛtam. |

Tad, eva ca, bhūmi trayaṃ, niśritya buddha kṣetrañ ca, pariśodhayitavyam. |

Buddhatvañ ca, prāptavyam. |

Tad, etad, yathā, kramam, pariśuddhir, viśuddhiś ca. |


Upāya Kauśalya Vibhāge

Kārikā Navaṣaṣṭā

Kārikā Saptatitamā

Upāya Kauśalya Vibhāge, (1,2)

Anena,oupāya kauśalyasya, prabhedaḥ, karma ca darśitaḥ. |

Tatra, buddha dharma parpūraye, nirvikalpañ, jñānam, upāyaḥ. |

Satva paripācane, catvāri saṅgraha vastūni. |

Kṣipraāabhisambodhe, sarvam pāpam, pratideśayāmi, yāvad, bhavatu, jñānaṃ, sambodhāya,eiti, pratideśanā, āanumodanaāadhyeṣaṇā, pariṇāmanā. |

Kriyā, śuddhau, samādhi dhāraṇī, mukhāni. |

Taiḥ, sarvaāartha kriyā, sādhanāt. |

Vartmaāanucchede, apratiṣṭha nirvāṇe. |

Asmin, pañca vidha upāye, sarva bhūmiṣu, bodhisattvānām, asaman, tad, anyaiḥ, kauśalyam, ity, ayam, prabhedaḥ. |

Sarva svaparārtha sādhanaṅ, karma. |


Dhāraṇī, Vibhāge

Kārikā Ekasaptatā

Kārikā Dvāsaptatā

Kārikā Trayaḥsaptatā

Dhāraṇī, Vibhāge, Trayaḥ Ślokā

Atra,āapi, prabhedaḥ, karma ca dhāraṇyāḥ, darśitam. |

Tatra, trividhā dhāraṇī. |

Pūrva karma vipākena. |

Śrutaāabhyāsena. |

Dṛṣṭa dharma bāhu śrutyena, grahaṇa dhāraṇa sāmarthya viśeṣaṇāt. |

Samādhi sanniśrityena ca. |

s, punar, vipāka śrutaāabhyāsābhyām, parīttā, veditavyā. |

Samādhinā, mahatī, sa,āapi, mahatī, punas, trividhā. |

Abhūmi praviṣṭānām, mṛdvī, bhūmi praviṣṭānām, akuśala bhūmikānām, madhyā, saptasu, bhūmiṣu. |

Pariśuddha bhūmikā, tv, adhimātrā, śeṣāsu bhūmiṣu, ity, ayam, prabhedo, dhāraṇyāḥ. |

Saddharmasya, prakāśanan, dhāraṇañ ca, karma. |


Praṇidhāna Vibhāge

Kārikā Catuḥsaptatā

Kārikā Pañcasaptatā

Kārikā Ṣaṭsaptatā

Praṇidhāna Vibhāge, (1,2,3)

Atra, praṇidhānaṃ, svabhāvato, nidānato, bhūmitaḥ, prabhedataḥ, karmataś, ca paridīpitam. |

Cetanā, chanda samprayuktā, svabhāvaḥ. |

Jñānan, nidānam. |

Sarva bhūmiṣv, iti, bhūmiḥ. |

Tac, ca, praṇidhānaṃ, hetu bhūtaṃ. |

Cittād, eva, sadyaḥ, phalatvāt. |

Āyatyāṃ, vā,āabhipretaāartha siddhy arthañ, cittāt, punaḥ, sadyaḥ, phalañ, citta mātrāt, yathā,āabhipretaāartha samṛddhitā. |

Veditavyā. |

Yena, praṇidhānena, balikā, bodhisattvāsvikrīḍanti. |

Yasya, na, sukarā, saṅkhyā, kartuṅ, kāyasya, veti, vistaraḥ. |

Citram, adhimukti caryā, bhūmāv, evañ, ca,aievañ, ca, syām, iti. |

Mahad bhumi praviṣṭasya, daśa mahā praṇidhānāni. |

Viśuddham, uttaraouttarāsu, bhūmiṣu, viśuddhi viśeṣād, ābodher, ity, eṣa prabhedataḥ. |

Svaparārtha prasādhanaṅ, karma. |


Samādhi Traya Vibhāge

Kārikā Saptasaptatā

Samādhi Traya Vibhāge, Trayaḥ Ślokāḥ

Trayāṇāṃ, samādhīnān, trividho, gocaro, jñeyaḥ. |

Pudgala nairātmyaṃ, śūnyatā, samādheḥ. |

Tad, ubhayaāātma grāhasya,āāśrayaḥ, pañcaoupadāna skandhā, apraṇihita samādheḥ. |

Tasya,āāśrayasya,āatyantaoupaśama ānimitta samādheḥ. |

Sas, eva. |


Kārikā Aṣṭāsaptatā

Samādhi Traya Vibhāge (2)

Tri vidhasya, grāhasya, gocarasya, grāhakā, ye, samādhayaḥ. |

Te, śūnyatā,āadisamādhayaḥ, iti, grāhya grāhaka bhāvena. |

Te, punar, yathā, kramam. |

·

Śūnyatā, samādhir, nirvikalpaḥ. |

Pudgala dharmāt, manor, avikalpanāt. |

Apraṇihito, vimukhas, tasmād, ātma grāhaāāśrayāt. |

Ānimitto, rati samprayuktaḥ, sarva kālan, tasmiṅs, tad, āśrayaoupaśame. |


Kārikā Navasaptatā

Samādhi Traya Vibhāge (3)

Pudgala nairātmya yayoḥ, parijñā,āarthaṃ, śūnyatā. |

Tad, ātma grāhaāāśrayasya, prahāṇaāārtham, apraṇihitaḥ. |

Tad, upaśamasya, sākṣāt, kriyaāārtham, ānimittaḥ. samādhiḥ. |


Dharma Uddāna Vibhāge

Kārikā Aśītitamā

Dharma Uddāna Vibhāge, Ślokau

Tatra, saṃskārā anityāḥ, sarva saṃskārā duḥkhāḥ, ity, apraṇihitasya, samādhy upaniṣat bhāvena, deśitam. |

Sarva dharmā, anātmānas, ity, śūnyatāyāḥ. |

Śāntaṃ nirvāṇam, iti, ānimittasya, samādheḥ. |

Kaḥ, punar, anityaāartho, yāvac, chāntaāarthaḥ, ity, āha. |


Kārikā Ekāśītamā

Dharma Uddāna Vibhāge (2)

Bodhisattvānām, asad artho, 'aanityaāarthaḥ. |

Yan, nityan, naāasti, tad, anityan, teṣāṃ, yat, parikalpita lakṣaṇam. |

Abhūta vikalpaāartho, duḥkhaāartho, yat, paratantra lakṣaṇam. |

Parikalpa mātraāartho, 'aanātmaāarthaḥ. |

Eva, śabdena,āavadhāraṇam, parikalpata ātmā, naāasti, parikalpa mātran, tv, asti,īiti, parikalpita lakṣaṇasya,āabhāvaāartho, 'aanātmaāarthas, ity, uktam, bhavati. |

Vikalpaoupaśamaāarthaḥ, pariniṣpanna lakṣaṇan, nirvāṇam. |

Kṣaṇa bhaṅgaāartho, 'aapy, anityaāartho, veditavyaḥ, paratantra lakṣaṇasya. |


Atas, Tat Sādhana Arthaṅ, Kṣaṇikatva Vibhāge

Kārikā Dvyaśītā

Kārikā Tryaśītā

Atas, Tat Sādhana Arthaṅ, Kṣaṇikatva Vibhāge, Daśa Ślokāḥ [Dvau Ślokau]

Tatra, kṣaṇikaṃ, sarvaṃ saṃskāram, iti, paścād, vacanād, iyam, pratijñā, veditavyā. |

Tat, punaḥ, kathaṃ, sidhyati. |

Kṣaṇikatvam, antareṇa, saṃskārāṇām, pravṛtter, ayogāt. |

Prabandhena, hi, vṛttiḥ, pravṛttiḥ. |

Sā ca,āantareṇa, pratikṣaṇam, utpāda nirodhau, na yujyate. |

Atha, kālaāantaraṃ, sthitvā, pūrvaouttara nirodhaoutpādataḥ, prabandhena,eiṣyate vṛttiḥ. |

Tad, anantaram, pravṛttir, na syāt, prabandhaāabhāvāt, na,aieva, ca,outpannasya, vinā, prabandhena, kālaāantaram, bhāvo yujyate. |

Kiṅ, kāraṇaṃ, hetuta utpattiḥ. |

Hetuto, hi, sarvaṃ saṃskṛtam, utpadyate, bhavati,īity, arthaḥ. |

Tad, yadi, bhūtvā, punar, uttara kālam, bhavati, tasya,āavaśyaṃ, hetunā, bhavitavyam. |

Vinā, hetunā, ādita, iva,āabhāvāt. |

Na ca tat, tena,aieva, hetunā, bhavitum, arhati, tasya,oupayukta hetukatvāt. |

Na ca,āanyo, hetur upalabhyate. |

Tasmāt, pratikṣaṇam, avaśyam, pūrva hetukam, anyad, bhavati,īiti, veditavyam. |

Evaṃ, vinā, prabandhena,outpannasya, kālaāantaram, bhāvo, noas, yujyate. |

Atha, apy, evam, iṣyata naoutpannam, punar, utpadyate, yad, arthaṃ, hetunā, bhavitavyaṃ, syād, utapannan, tu, kālaāantareṇa, paścān, nirudhyate, naoutpanna mātram, eva,eiti. |

Tat, paścāt, kena,, nirudhyate. |

Yad, utpāda hetu, naaieva, tad, ayuktam. |

Kiṅ, kāraṇam. |

Utpād, nirodhayor, virodhāt. |

Na, hi, virodhayos, tulyo, hetur, upalabhyate. |

Tad, yathā, chāyā, tapayoḥ, śītaouṣṇayoś, ca. |

Kālaāantara nirodhasya,aieva, ca virodhāt. |

Kena, virodhāt. |

Āgamena, ca. |

Yad, uktam, bhagavatā. |

Māyaoupamās, te, bhikṣo, saṃskārā, āpāyikās, tāvat, kālikā, itvara pratyupasthāyina, iti. |

Manas, kāreṇa ca, yoginām. |

Te, hi, saṃskārāṇām, udaya vyayau, manasi, kurvantaḥ, pratikṣaṇan, teṣān, nirodham, paśyanti. |

Anyathā, hi, teṣām, api, nirvid virāga vimuktayo, na syur, yathā,āanya,eiṣām, maraṇa kālaāādiṣu, nirodham, paśyantām. |

Yadi, ca,outpannaḥ, saṃskāraḥ, kālaāantaran, tiṣṭhet, sas, svayam, eva, vā, tiṣṭhet, svayam, eva, sthātuṃ, samarthaḥ. |

Sthiti kāraṇena, vā kenacit. |

Svayan, tāvad, avasthānam, ayuktam. |

Kiṅ, kāraṇam. |

Paścāt, svayam, asthiteḥ. |

Kena, vā, so, 'aante, punaḥ, sthātuṃ na samarthaḥ |

Sthiti kāraṇenāpi na yuktan, tasya,āabhāvāt. |

Na hi, tat, kiñcid, upalabhyate. |

Athā,āapi, syād vina,āapi, sthiti kāraṇena, vināśa kāraṇaāabhāvāt, avatiṣṭhate. |

Labdhe, tu, vināśa kāraṇe, paścād, vināśayati, agninā,eiva, śyāmatā,eiti. |

Tad, ayuktan, tasya,āabhāvāt. |

Na hi, vināśa kāraṇam, paścād, api, kiñcid, asti. |

Agninā,āapi, śyāmatā, vināśayati,īiti, suprasiddham. |

Visadṛśas,outpattau, tu, tasya, sāmaāarthyam, prasiddham. |

Tathā, hi, tat, sambandhāt, śyāmatāyāḥ, santatir, visadṛśī, gṛhyate, ma, tu, sarvathā,aieva,āapravṛttiḥ. |

Apām, api, kvathya mānānām, agni sambandhād, alpa tara tamaoutpattito, 'aatimandyād, ante, punar, anutpattir gṛhyate. |

Lakṣaṇaaiekaāantyāt. |

Ekaāantikaṃ, hy, saṃskṛta lakṣaṇam, uktam, bhagavatā, yad, uta, saṃskṛtasya,āanityatā. |

Tad, yadi, naoutpanna mātraṃ, vinaśyet. |

Kañcit, kālam, asya,āanityatā, na syād, iti, anaikaāantikam, anityatā, lakṣaṇam, prasahyate. |

Athā,āapi, syāt, pratikṣaṇam, apūrvaoutpattau, tad, eva,eidam, iti, pratyabhijñānan, na syād, iti. |

Tad, bhavaty, eva, sādṛśasya, anuvṛtter, māyaāakāra palakavat. |

Sādṛśyāt, tat, buddhir, na tad, bhāvād, iti. |

Kathaṅ, gamyate. |

Nirodhataḥ. |

Na hi, tathā,aieva,āavasthitasya,āante, nirodhaḥ, syād, ādilakṣaṇa nirviśiṣṭatvāt. |

Tasmān, na tat, tad, eva,eity, avadhāryate, ante, pariṇāmaoupalabdheś, ca. |

Pariṇāmo, hi, nāmaāanyathātvam. |

Tad, yadi, nāditas, eva,āarabdham, bhaved, ādhyātmika bāhyānām, bhāvānām, ante, pariṇāmo naoupalabhyeta. |

Tasmād, ādita, eva,āanyathātvam, ārabdhaṃ, yat, krameṇa,āabhivardha mānam, ante, vyaktim, āpadyante, kṣīrasya,eiva, dadhy avasthāyām. |

Yāvat, tu, tad anyathātvaṃ, sūkṣmatvān, na paricchidyate. |

Tāvat, sādṛśya,āanuvṛttes, tad, eva,eidam, imi jñāyatas, iti, siddham. |

Tataś ca, pratikṣaṇam, anyathātvāt. |

Kṣaṇikatvam, prasiddham. |

Kutaś ca, prasiddham. |

Tad, dhetutva, phalatvataḥ. |

Kṣaṇika hetutvāt. |

Cakṣū rūpaāadayo, hetutaḥ. |

Tasmāt, te,'aapi, kṣaṇikā, iti, siddham. |

Na tv, akṣaṇikāt, kṣaṇikam, bhavitum, arhati, yathā, nityād, anityam, iti. |

Cittsya, khalv, api, sarve, saṃskārāḥ, phalam. |

Katham, idaṅ, gamyate. |

Upāttatvād, ādhipatyāc, chuddha satvaāanuvṛttitaś ca. |

Cittena, hi, sarve, saṃskārāś, cakṣur ādayaḥ, sādhiṣṭhānā, upāttāḥ, saha sammūrchnāḥ, tad, anugrahaāanuvṛttitaḥ. |

Tasmāt, te, cittasya, phalañ, cittasya, caāadhipatyaṃ, saṃskāreṣu, |

Yathā,ouktam bhagavatā. |

Cittena,āayaṃ, loko nīyate, cittena, parikṛṣyate, cittasya,outpannasya,outpannasya, vaśe, vartate, iti. |

Tathā, viñāna pratyayan,, nāma rūpam, ity, uktam. |

Tasmāc, cittasya, phalam. |

Śuddha cittaāanuvṛttitaś, ca. |

Śuddhaṃ, hi, yogināñ, cittaṃ, saṃskārā anuvartante. |

Yathā,ouktam. |

Dhyāyī, bhikṣuḥ, ṛddhimāṃś, citta vaśe, prāpta, iman, dāru skandhaṃ, sacet, suvarṇam, adhimucyate, tad, apy, asya, (tahaiva > tahe, eva), syād, iti. |

Tasmād, api, citta phalaṃ, saṃskārāḥ. |

Satvaāanuvṛttitaś, ca. |

Tathā, hi, pāpa kāreṣu, satveṣu, bāhyā, bhāvā, hīnā, bhavanti. |

Puṇya kāreṣu, ca praṇītāḥ. |

Atas, tac, cittaāanuvartanāt, citta phalatvaṃ, saṃskārāṇāṃ, siddham. |

Tataś ca, teṣāṅ, kṣaṇikatvam. |

Na, hi, kṣaṇikasya,āakṣaṇikam phalaṃ, yujyate, tad, anuvidhāyitvāt. |

Evaṃ, tāvad, aviśeṣeṇa, saṃskārāṇāṅ, kṣaṇikatvan, dvābhyāṃ, ślokābhyāṃ, sādhitam. |


Ādhyātmikānām, Punaḥ, Sādhana Ārtham

Kārikā Caturaśītā

Kārikā Pañcāśītā

Kārikā Ṣaḍaśītā

Kārikā Saptāśītā

Kārikā Aṣṭāśītā

Ādhyātmikānām, Punaḥ, Sādhana Ārtham, Pañca Ślokā, Veditavyāḥ

Ādyas, tara tamena,āapi, yāvat, kṣaṇikaṃ, sarva saṃskṛtam, iti. |

Katham, eṣām, ebhiḥ, kṣaṇikatvaṃ, sidhyati. |

Ādyātmikānāṃ, hi, saṃskārāṇāñ, caturdaśa vidha utpādaḥ. |

Ādya, utpādo, yāvat, prathamata ātma bhāvaāabhinirvṛttiḥ. |

Taratamena, yaḥ, prathama, janma lakṣaṇād, ūrdhvam. |

Cayena, ya, āhāra svapna brahmacary āsamāpatty, upacayena. |

Āśraya bhāvataḥ, yaś, cakṣur vijñānādīnāñ, cakṣur ādibhir, āśrayaiḥ. |

Vikāreṇa, yo, rāgaāādibhir, varṇaāadivipariṇāmataḥ. |

Paripākena, yo, garbha bāla kumāra yuva madhyama vṛddhaāavastāsu. |

Hīnatvena, viśiṣṭatvena ca, yo, durgatau, caoutpadya mānānāṃ, yathā, kramam. |

Bhāsvaratvena, yo, nirmita kāmeṣu, parinirmita kāmeṣu, rūpaāarūpyeṣu, caoupapannānām. |

Cittamātraāādīnatvāt. |

Ābhāsvaratvena, yas, tad, anyatra,oupapannānām. |

Deśaāantara gamanena, yo, 'aanya, deśaoutpāda nirodhe, 'aanya, deśaoutpādaḥ. |

Sabījatvena, yo, 'aarhataś, caramān, skandhān, varjayitvā. |

Abījatvena, yas, teṣām, eva,āarhataś, caram, eṣām. |

Pratibimbatvena. |

Yo, aṣṭa vimokṣa dhyāyināṃ, samādhi vaśena, pratibimbānāṃ, saṃskārāṇām, utpādaḥ. |

Etasyāñ, caturdaśa vidhāyām, utpattāv ādhyātmikānāṃ, saṃskārāṇāṅ, kṣaṇikatvaṃ, hetumān, aviśeṣādibhiḥ, kāraṇair, veditavyam. |

Ādyaoutpāde, tāvat, hetu viśeṣāt. |

Yadi, hi, tasya, hetutvena, viśeṣo, na, syāt, tad, uttarāyāḥ, saṃskāra pravṛtter, uttaraouttara viśeṣo, naoupalabhyate, hetva viśeṣāt. |

Viśeṣe ca, sati, tad, uttarebhyas, tasya,āanyatvāt. |

Kṣaṇikatva siddhiḥ. |

Taratamaoutpāde, māna viśeṣāt. |

Mānam, pramāṇam, ity, arthaḥ. |

Na, hi, pratikṣaṇaṃ, vinā,āanyatvena, parimāṇa viśeṣo bhavet. |

Upacayaoutpāde, cayaāapārthyāt. |

Upastambho, hi, cayaḥ. |

Tasya,āapārthyaṃ, syād, antareṇa, kṣaṇikatvan, tathā,aieva,āavasthitatvāt. |

Ayogāc ca,oupacayasya,aieva. |

Na hi, pratikṣaṇaṃ, vinā, puṣṭataraoutpattyā, yujyetaoupacayaḥ. |

Āśraya bhāvena,outpattāv, āśritatvaāasambhavāt. |

Na hi, tiṣṭhaty, āśraye, ca tad āśritasya,āanavasthānaṃ yujyate. |

Yena, tiṣṭhati ta ārūḍhān, avasthānavad, anyathā, hy, āśrayatvan na sambhavet. |

Vikāraoutpattau, paripākaoutpattau ca, sthitasya,āasambhavāt. |

Ādyanāśaāavikārataḥ. |

Ma hi, tathā, sthitasya,aieva, rāgaāādibhir, vikāraḥ sambhavati. |

Na ca,āavasthān, tareṣu, paripāka ādāv, avināśe, saty, ante, vikārābhāvāt. |

Tathā, hīna, viśiṣṭaoutpattau, kaṇikatvaṃ, veditavyaṃ, yathā, vikāra paripākaoutpattau. |

Na hi, tathā, sthiteṣv, eva, saṃskāreṣu, karma vāsanā, vṛttiṃ, labhate, yato, durgatau, vā syād, utpattiḥ, sugatau vā. |

Krameṇa, hi, santati pariṇāma viśeṣāt, vṛtti lābho yujyate. |

Bhāsvaraāabhāsvare, 'aapi, caoutpāde, tathā,aieva, kṣaṇikatvaṃ yujyate. |

Bhāsvare, tāvat, tathā,āathitasya,āasambhāvāt, cittaāadhīna vṛttitāyāḥ. |

Abhāsvare, 'aapi, ca,āādau, vināśam, antareṇa,āante, vikārā yogāt. |

Deśānta ragam, anena,outpattau, gaty abhāvāt. |

Na hi, saṃskārāṇān, deśaāantara saṅkrānti, lakṣaṇā gatir, nāma, kācit, kriyā yujyate. |

Sas, hy, utpannā, vā saṃskāran, deśaāantaraṅ, gamayed anutpannā vā. |

Yad, utpannā, tena, gati kāle, na, kañcid, gatas, iti, sthitasya,aieva, gamanan, naoupapadyate. |

Athā,āanutpannā, tena, asatyāṅ, gatau, gatas, iti, na yujyate. |

Sā ca, kriyā, yadi, tad, deśa stha, eva, saṃskāre, kāritraṅ karoti, na yujyate. |

Sthitasya,āanya, deśaāaprāpteḥ. |

Athā,āanya, deśa sthe, na yujyate. |

Vinā, kriyayā, anya, deśaāaprāpteḥ. |

Na ca, kriyā, tatra, vā anyatra, vā deśe, sthitā, saṃskārād, anya,oupalabhyate. |

Tasmān, naāasti, saṃskārāṇān, deśaāantara santaty, utpādād, anyā, gatiḥ. |

Tad, abhāvāc ca, siddhiṅ, kṣaṇikatvam. |

Deśaāantara nirantara utpatti lakṣaṇā, gatir, vibhavadbhiḥ, kāraṇair, veditavyā. |

Asti, citta vaśena, yathā ca,kramaṇaāadyavasthāsu. |

Asti, pūrva karmaāavedhena, yathā,āantaraāabhavaḥ. |

Asty, abhighāta vaśena, yathā, kṣiptasya,eiṣoḥ. |

Asti, sambandha vaśena, yathā, yāna nadī, plavā, rūḍhānām. |

Asti na,oudana vaśena, yathā, vāyu preritānān, tṛṇaāādīnām. |

Asti, svabhāva vaśena, yathā, vāyos, tiryag, gamanam, agner, ūrdhvañ jvalanam, apān, nimne, syandanam. |

Asty, anubhāvena, yathā, mantrā, uṣa dhānu bhāvena. |

Keṣāñcid, ayas, kāntaāanubhāvena,āayasām. |

Ṛddhy anubhāvena, ṛddhi matām. |

Sa bījaāabīja bhāvena,outpattau, kṣaṇikatvaṃ, veditavyam. |

Sthitā,āāyogāc, caramaāāsambhavāc ca. |

Na hi, pratikṣaṇaṃ, hetu bhāvam, antareṇa, tathā, sthitasya,āanyasmin, kāle, punar, bīja bhāvo yujyate. |

Nirbījatvaṃ, vā, carame, kṣaṇe. |

Na ca, śakyam, pūrvaṃ, sabījatvañ, carame, kṣaṇe, nirbījatvam, abhyupagantum. |

Tad, abhāve, carmatvaāasambhāvāt. |

Tathā hi, caramatvam, eva, na sambhavati. |

Pratibimbaoutpattau, kṣaṇikatvañ, cittaāanuvṛttito, veditavyam. |

Pratikṣaṇañ, citta vaśena, tad, utpādāt. |

Ekaāantāt, sādhitam, ādhyātmikaṃ, sarva saṃskṛtam, kṣaṇikam, iti. |


Bāhyasya, Idānīn, Kṣaṇikatvan Sādhayati

Kārikā Navāṣṭāśītā

Kārikā Navatitamā

Kārikā Ekanavatā

Bāhyasya, Idānīn, Kṣaṇikatvan, Tribhiḥ Ślokaiḥ, Sādhayati

Kim, punas, tad bāhyam. |

Catvāri, mahā bhūtāni. |

Ṣaḍvidhaś ca,āarthaḥ. |

Varṇa gandha rasa sparśa śabdā, dharmāya, tanikañ ca rūpam. |

Ato, bhūtānāṃ, ṣaḍvidhaāarthasya ca, kṣaṇikatvaṃ vidhīyate. |

Kathaṃ, vidhīyate. |

Apān, tāvac, śoṣa vṛddheḥ. |

Utsaras, taḍaāagādiṣv, apāṅ, krameṇa, vṛddhiḥ. |

Śoṣaś, caoupalabhyate. |

Tac ca,oubhayam, antareṇa, pratikṣaṇam, pariṇāman, na syāt, paścād, viśeṣa kāraṇaāabhāvāt. |

Vāyoḥ, prakṛtyā ca, calatvād, vṛddhi hānitaś ca. |

Na, hy, avasthitasya, calatvaṃ, syāt tat, svabhāvād, iti, prasādhitam, etat. |

Na ca, vṛddhi hrāsau, tathā,aieva,āavasthitvāt. |

Pṛthivyāś, tat, sambhavāt, pariṇāma catuṣṭayāc ca. |

Tac, chabena,āapaś ca, gṛhyante, vāyuś ca. |

Adbhyo, hi, vāyu sahitābhyaḥ, pṛthivī, sambhūtā, vivarta kāle. |

Tasmāt, tat, phalatvāt, sa,āapi, kṣaṇikā, veditavyā. |

Caturvidhaś ca pariṇāmaḥ pṛthivyā upalabhyate. |

Karma kṛtaḥ, satvānāṅ, karma viśeṣāt. |

Upakrtam, akṛtaḥ, prahādibhiḥ. |

Bhūta kṛto, 'aagnyādibhiḥ. |

Kāla kṛtaḥ, kālaāantara pariṇāmataḥ. |

Sa ca,āantareṇa, pratikṣaṇam, anya,outpattin, na yujyate, vināśa kāraṇaāabhāvāt. |

Varṇa gandha rasa sparśānām, pṛthivyādibhis, tulya kāraṇatvāt, tathā,aieva, kaṇikatvaṃ, veditavyam. |

Tejasaḥ, punaḥ, kṣaṇikatvam, indhanaāadhīna, vṛttitvāt. |

Na, hi, tejasy, utpanne, tejaḥ, sahaoutpannam, indhanan, tathā,aieva,āavatiṣṭhate. |

Na ca, dagdhen, dhanan, tejaḥ, sthātuṃ, samartham. |

Mā bhūd, ante, 'aapy, anindhanasya,āavasthānam, iti. |

śloka badhaāanurodhād, varṇaāādīnām, pūrvam, abhidhānam, paścāt, tejasaḥ. |

Śabdaḥ, punar, yo, 'aapi, kālaāantaram, upalabhyate, ghaṇṭhaāādīnān, tasya,āapi, kṣaṇikatvaṃ, veditavyan, tāra·tamyaoupalabdheḥ, na, hy, asati, kṣaṇikatve, pratikṣaṇa manda tara·tamaoupalabdhiḥ, syāt. |

Dharmāya, tanikasya,āapi, rūpasya, kṣaṇikatvam, prasiddham, eva, cittaāanuvṛtter, yathā, pūrvam uktam. |

Tasmād, bāhyam, apy, kṣaṇikatvam, prasiddham. |

Pṛcchrayate, khalv, api, sarva saṃskārāṇāṅ, kṣaṇikatvaṃ, sidhyati, kathaṅ, kṛtvā. |

Idan, tāvad, ayam, akṣaṇika vādī, praṣṭavyaḥ. |

Kasmād, bhavān, anityatvam icchati, na saṃskārārāṅ, kṣaṇikatvan, naeicchati,īiti. |

Yady, evaṃ, vadet pratikṣaṇam, anyatvasya,āagrahaṇād, iti, sas, idaṃ, syād, vacanīyaḥ. |

Prasiddha kṣaṇika bhāveṣv, api, pradīpaāādiṣu, niścalaāavasthāyān, tad, agrahaṇād, akṣaṇikatvaṅ, kasmān, neṣyate. |

Yady, evaṃ, vadet, pūrvavat paścād, agra haṇād, iti. |

Sas, idaṃ, syād, vacanīyaḥ. |

Saṃskārāṇām, api, kasmād, evan, neṣyate. |

Yady, evaṃ, vadet, vilakṣaṇatvāt, pradīpaāādita danya saṃskārāṇām, iti. |

Sas, idaṃ, syād, vacanīyaḥ. |

Dvidhaṃ, hi, vailakṣaṇyaṃ, svabhāva vailakṣaṇyaṃ, vṛtti vailakṣaṇyañ ca. |

Tad, yadi, tāvat, svabhāva vailakṣaṇyam, abhipretam, atas, eva, dṛṣṭaāantatvaṃ, yujyate. |

Na, hi, tat, svabhāvas, eva, tasya, dṛṣṭaāanto bhavati, yathā, pradīpaḥ, pradīpasya, gaur vā gor, iti. |

Atha, vṛtta vailakṣaṇyam, atas, eva, dṛṣṭaāantatvam, pradīpa pradīpānām, prasiddhatvāt. |

Kṣaṇikatvaāanuvṛtteḥ, punaḥ, sas, idam, praṣṭavyaḥ. |

Kaccid, icchasi, yāne, tiṣṭhati, yānaāārūḍho, gacched, iti. |

Yadi, no, hi,īiti, vadet. |

Sas, idaṃ, syād, vacanīyaḥ. |

Cakṣur, ādiṣu, tiṣṭhatsu, tad, āśritaṃ, vijñānam, prabandhena, gacchati,īiti, na yujyate. |

Yady, evaṃ, vadet, nanu, ca, dṛṣṭaṃ, varti sanniśrite, pradīpe, prabandhena, gacchati, vartyā, avasthānam, iti. |

Sas, idaṃ, syād, vacanīyaḥ. |

Na dṛṣṭan, tat, prabandhena, vartyā, pratikṣaṇaṃ, vikāraoutpatter, iti. |

Yady, evaṃ, vadet, sati kaṇikatve, saṃskārāṇāṅ, kasmāt, pradīpād, iva, kṣaṇikatvan, na siddham, iti. |

Sas, idaṃ, vacanīyaḥ, viparyāsa vastutvāt. |

Sadṛśa santati prabandha vṛttyā, hi, kṣaṇikatvam, eṣān, na prajñāyate. |

Yataḥ, saty, apy, aparāparatve, tad, eva,eidam, iti, viparyāso jāyate. |

Itarathā, hi, anitya nitya viparyāso, na syāt, tad, abhāve, saṅkleśo, na syāt, kutaḥ, punar, vyavadānam, ity, evam, paryanuyogato, 'aapi, kṣaṇikatvaṃ, sarva saṃskārāṇām, prasiddham. |


Pudgala Nairātmya Prasādhana Arthan, Nairātmya Vibhāge

Kārikā Dvānavatā

Kārikā Trayonavatā

Kārikā Caturnavatā

Kārikā Pañcanavatā

Kārikā Ṣaṇṇavatā

Kārikā Saptanavatā

Kārikā Aṣṭānavatā

Kārikā Navanavatā

Kārikā Śatatamā

Kārikā Ekaśatā

Kārikā Dviśatā

Kārikā Triśatā

Pudgala Nairātmya Prasādhana Arthan, Nairātmya Vibhāge, Dvādaśa Ślokaḥ

Pudgalaḥ, kim, asti,īiti, vaktavyo; naāasti,īiti, vaktavyaḥ. | Āha! |

Prajñapty astitayā, vācyaḥ, ¦ pudgalo, dravyato, na, tu. | (18.92)

Yataś ca, prajñaptito, 'aasti,īiti, vaktavyo dravyato naāasti,īiti vaktavyaḥ. |

Evam, anekāṃ, śavādaparigrahe na,aieva,āastitve, doṣaāavakāśo na, naāastitve. |

Sa, punar, dravyato, naāasti,īiti, kathaṃ, veditavyaḥ. |

Naoupalambhāt. | (18.92)

Na hi, sa, dravyata, upalabhyate, rūpaāadivat. |

Upalabdhir, hi, nāma buddhyā, pratipattiḥ. |

Na ca, pudgalam, buddhyā na pratipadyante pudgala vādinaḥ. |

Uktaṃ ca, bhagavatā. |

Dṛṣṭa, eva, dharme, ātmānam upalabhate, prajñāpayati;īiti, kathaṃ, naoupalabdho bhavati. |

Na sas, evam, upalabhya, māno, dravyata upalabdho, bhavati. |

Kiṅ, kāraṇaṃ. |

Viparyāsāt, tathā hy, anātmany ātmeti, viparyāsa, ukto, bhagavatā. |

Tasmād yas, evaṃ, pudgala grāho, viparyāsaḥ, saḥ. |

Katham, idaṃ gamyate. |

Saṅkleśāt. |

Sat kāya dṛṣṭi kleśa lakṣaṇo, hy, eṣa saṅkleśo, yad, uta aham, mameti. |

Na ca, viparyāsaḥ, saṅkleśo, bhavitum, arahati. |

Na ca,aieṣa saṅkleśa, iti, kathaṃ, veditavyam. |

Kliṣṭa hetutaḥ. | (18.92)

Tathā, hi, tad hetukāḥ, kliṣṭā, rāgaāadayas utpadyante. |

Yatra, punar, vastuni rūpaāadisañjñake, prajñaptiḥ, pudgala, iti, tasmāt, kim ekatvena, pudgalo, vaktavya, āhosvid, anyatvena. | Āha! |

Ekatvaāanyatvato, 'avācyas, ¦ tasmād, [doṣa dvayād], asau. | (18.93)

Kiṅ, kāraṇam. |

Doṣa dvayāt. |

Katam, asmād, doṣa dvayāt. |

Skandhaāātmatva prasaṅgāc ca, ¦ tad, dravyatva prasaṅgataḥ. || 18.93 ||

Ekatve, hi, skandhānām, ātmatvam prasajyate, pudgalasya, ca dravya satvam. |

Athā,āanyatve, pudgalsya, dravya satvam. |

Evaṃ, hi, pudgalsya, prajñaptito, 'aastitvād, avaktavyatvaṃ, yuktaḥ. |

Tena,āavyākṛta vastu siddhaḥ [siddhih]. |

Ye, punaḥ, śāstuḥ, śāsanam, atikramya pudgalsya, dravyato, 'aastitvam, icchanti, tas, idaṃ, syur, vacanīyāḥ. |

Dravyasan, yady, avācyaś ca, ¦

vacanīyam, prayojanam; | (18.94)

Kiṅ, kāraṇam. |

Ekatvaāanyatvato, 'aavācyo ¦

na yukto, niṣprayojanaḥ. || 18.94 ||

Atha, dṛṣṭānta mātrāt, pudgalasya,āavaktavyatvam, iccheyuḥ. |

Yathā,āāgnir andhanān, naāanyo, naāanyo, vaktavya, iti. |

Tas, idaṃ, syur, vacanīyāḥ. |

Lakṣaṇāl loka dṛṣṭāc, ca ¦

śāstrato 'aapi, na yujyate. |

Indhanaāāgnyor, avācyatvam, ¦

upalabdher, dvayena, hi. || 18.95 ||

‐u‐‐u‐‐‐ ¦ ‐u‐uu‐u‐ | ‐u‐‐u‐‐‐ ¦ uu‐‐u‐u‐ ||

Ekatvena,āanyatvena ca, agnir, hi, nāma tejo, dhātur indhanaṃ, śeṣāṇi bhūtāni. |

Teṣāñ ca, bhinnaṃ lakṣaṇam, ity, anya, eva,āāgnir, indhanāt. |

Loke ca, vinā,āapy, agninā, dṛṣṭam indhanaṅ, kāṣṭād; vinā,āapi, caeindhanena,āāgnir; iti, siddham, anyatvam. |

Śāstre ca, bhagavatā, na kvacid, agniīindhanayor, avācyatva muktam, ity, ayuktam, etat. |

Vinā, punar, indhanena,āāgnir asti;īiti, katham, idaṃ vijñāyate. |

Upalabdhes, tathā, hi, vāyunā, vikṣiptaṃ dūram, api, jvalat paraiti. |

Athā,āapi, syād [v]āyus, tatra,eindhanam, iti, atas, eva,āāgniīindhanayor, anyatvam, iti, siddhiḥ. |

Kutaḥ. |

Dvayena, hi, upalabdher, iti, prakṛtam. |

Dvayaṃ, hi, tatra,oupalabhyate arcir vāyuś, caeindhanatvena. |

Asty, eva, pudgalo, yas, eṣa draṣṭā, yāvad, vijñāntā kartā bhoktā jñātā moktā ca. |

Na sa, draṣṭā yujyate. |

Na,āapi, yāvan, moktā. |

Sa, hi, darśanaāadisañjñakānāṃ, vijñānānām, pratyaya bhāvena vā, kartā bhavet, svāmitvena vā. |

Tatra, tāvat. |

Dvayam, pratītya, vijñāna ¦

sambhavāt, pratyayo na saḥ. | (18.96)

Kiṅ, kāraṇam. |

Nairarthakyāt. | (18.96)

Na hi, tasya, tatra, kiñcit, sāmarthyan dṛṣṭam. |

Svāmitve, sati, vāāanityam, ¦ (18.97)

aniṣṭan, na pravartayet. | (18.97)

Sas, hi, vijñāna pravṛttau, svāmī, bhavann[i] aniṣṭaṃ, vijñānam, anityan, na pravartayet. |

Aniṣṭañ ca. |

Naaieva, tasmād, ubhayathā,āapy, asambhāvāt. |

Asau, draṣṭā, yāvan, moktā na yujyate. |

Api, khalu, yadi, dravyataḥ, pudgalo, 'aasti,

tat, karma lakṣaṇaṃ, sādhyaṃ, ¦ (18.97)

yadi, dravyato 'aasti, tasya, karmā,āapy, upalabhyate. |

Yathā, cakṣur, ādīnām, darśanaāadilakṣaṇañ, ca rūpa prasādaāādi. |

Na ca,aievam, pudgalasya. |

Tasmān, na so 'aasti, dravyataḥ. |

Tasmiṃś ca, dravyata iṣyamāṇe, buddhasya, bhagavataḥ,

sambodho bādhyate, tridhā. || 18.97 ||

Gambhīraāabhisambodhaḥ. |

Asādhāraṇaoabhisambodhaḥ. |

Lokaouttaraāabhisambodhaś ca. |

Na, hi, pudgalaāabhisambodhe, kiñcid, gambhīram, abhisambuddham bhavati. |

Na tīrthyaāasādhāraṇām. |

Na lokaāanucitam. |

Tathā, hy, eṣa grāhaḥ, sarva loka gamyaḥ. |

Tīrthyaāabhiniviṣṭaḥ. |

Dīrgha saṃsāro, cittaś ca. |

Api, khalu, pudgalo draṣṭā, bhavan; yāvad, the vijñātā, in these darśanaāādiṣu, sa prayatno vā, bhaven, niṣpratyatno vā. |

Saprayatnasya, vā punar asau, prayatnaḥ, svayambhūr vā bhaved ākasmikaḥ. |

Tat pratyayo,

darśana,āadau, ca tad, yatnaḥ, ¦ (18.98)

svayambhūr, na trayād, api. | (18.98)

Tasmād, eva, ca doṣa trayād, vakṣya mānāt,

tad, yatna pratyayatvañ, ca ¦ (18.98)

neti, vartate. |

Niṣprayatnasya, vā punaḥ, sataḥ, siddham, bhavati. |

Niryatnaṃ, darśanaāadikam. || 18.98 ||

Ity, asati, vyāpare, pudgalasya, darśanaāadau, katham asau, draṣṭā bhavati. |

Yāvad, vijñātā. |

Doṣa trayād, ity, uktaṅ, katam, asmād, doṣa trayāt, |

Akartṛtvād, anityatvāt, ¦

sakṛtr, ity, apravṛttitaḥ. |

Darśanaāādiṣu, yatnasya, ¦

svayam bhūtvaṃ, na yujyate. || 18.99 ||

u‐‐‐u‐‐‐ ¦ u‐‐‐u‐u‐ | ‐u‐uu‐‐‐ ¦ u‐‐‐u‐u‐ ||

Yadi, darśanaāādiṣu, prayatna ākasmiko, yato, darśanaāādīni. |

Na, tarhi, teṣām, pudgalaḥ karteti; katham, asau, draṣṭā bhavati; yāvad, vijñātā, sati vākasmikatve, nirapekṣatvāt, na kadācit, prayatno na syād, anityo na syāt. |

Nitye, ca prayatne, darśanaāādīnāṃ, yugapac, ca nityañ ca, pravṛrtiḥ syād, iti, doṣaḥ. |

Tasmān, na yujyate, darśanaāādiṣu, prayatnasya, svayam bhūtvam. |

Tathā, sthitasya, naṣṭasya, ¦

prāg, abhāvād, anityataḥ. |

Tṛtīya, pakṣaāabhāvāc ca, ¦

pratyayatvaṃ na yujyate. || 18.100 ||

u‐u‐u‐‐‐ ¦ ‐u‐‐u‐u‐ | u‐u‐‐˰‐‐‐ ¦ ‐u‐‐u‐u‐ ||

Atha, pudgala [pratyayaḥ], prayatnaḥ syāt. |

Tasya, tathā, sthitasya, prayatnatvan na yujyate. |

Prāg, abhāvāt. |

Sati, hi, tat, prayatnatve, na kadācit, pudgalo naāasti,īiti. |

Kim, artham, prāk, prayatno na syād, yadā, naoutpannaḥ. |

Vinaṣṭasya,āapi, pratyayatvan na yujyate, pudgalasya,āanityatva prasaṅgāt. |

Tṛtīyaś ca, kaścit, pakṣo naāasti; yan, na sthito, na vinaṣṭaḥ, syād, iti |

Tat, pratyayo; 'aapi, prayatno na yujyate. |

Evaṃ, tāvad, yuktima āśritya dravyataḥ, pudgalo naoupalabhyate. |

Sarve, dharmā anātmānaḥ, ¦

paramaāarthena, śūnyatā. |

Ātmaoupalambhe, ˰ doṣaś; ca ¦

deśito, yata, eva, ca. || 18.101 ||

‐‐‐‐u‐‐‐ ¦ uu‐‐u‐u‐ | ‐‐u‐‐˰‐‐u ¦ ‐u‐uu‐u‐ ||

Dharmaouddāneṣu, hi, bhagavatā, sarve, dharmā, anātmāna, iti, deśitam, paramaāartha śūnyatāyām, asti, karmaāasti, vipākaḥ kārakas, tu, naoupalabhyate, ya, imaṃś, ca skhandān, nikṣipati, anyāṃś, ca skhandān, pratisandadhāti. |

Anyatra, dharma saṅketād, iti, deśitam. |

Pañca keṣu, pañcaāadīnavā, ātmaoupalambha, iti, deśitā. |

Ātma dṛṣṭir, bhavati jīva dṛṣṭiḥ; nirviśeṣo bhavati, tīrthikaiḥ. |

Unmārga, pratipanno bhavati. |

Śūnyatāyām, asya, cittaṃ na praskandati, na prasīdati, na santiṣṭhate, naāadhimucyate. |

Ārya dharmā, asya, na vyvadāyante. |

Evam, āgamato, 'aapi, na yujyate. |

Pudgalo, 'aapi, hi, bhagavatā, tatra, tatra, deśitaḥ. |

Parijñātāvī, bhāra·hāraḥ, śraddhaāanusāryaāadipudgala vyavasthānatas, ity, asati dravyato, 'aastitve, kasmād, deśitaḥ. |

Saṅkleśe, vyavadāne ca, ¦

avasthāc, cheda bhinnake, |

vṛtti santāna bhedo, hi, ¦

pudgalena,oupadarśitaḥ. || 18.102 ||

‐‐‐uu‐‐‐ ¦ u‐‐‐u‐u‐ | ‐u‐‐u‐‐‐ ¦ ‐u‐‐u‐u‐ ||

Avasthā, bhinne, hi, saṅkleśa vyavadāne, cheda bhinne ca. |

Pudgala prajñaptim, antareṇa, tad vṛtti bhedaḥ, santāna bhedaś ca, deśayitun, na śakyaḥ. |

Parijñā sūtre, parijñeyā, dharmāḥ, saṅkleśaḥ, parijñā, vyavadānam. |

Bhāra·hāra sūtre, |

Bhāro, bhāraāadānañ ca, saṅkleśaḥ. |

Bhāra nikṣepaṇaṃ, vyavadānam. |

Tayor, vṛtti bhedaḥ, santāna bhedaś, caāantareṇa, parijñātāvī, bhāra·hāra pudgala prajñaptiṃ, na śakyeta, deśayitum. |

Bodhi pakṣāś ca dharmā, bahu dhāva sthāḥ, prayoga darśana bhāvanā, niṣṭhā, mārga viśeṣa bhedataḥ. |

Teṣāṃ, vṛtti bhedaḥ, santāna bhedaś, caāantareṇa, śraddhaāanusāryaāadipudgala prajñaptin, na śakyeta, deśayitum. |

Yena,āasati dravyato, 'aastitve, pudgalo deśitas, ity, ayam, atra nayo, veditavyaḥ. |

Itarathā, hi, pudgala deśanā, niṣprayojanā prāpnoti. |

Na hi, tāvad, asāv, ātma dṛṣṭy utpādanaāarthaṃ, yujyate, yasmāt,

ātma dṛṣṭir, anutpādyā, ¦ (18.103)

pūrvam, eva,outpannatvāt. |

Naāapi, tad, abhyāsaāarthaṃ, yasmād, ātma dṛṣṭer,

abhyāso, 'aanādikālikaḥ. | (18.103)

Yadi ca,āātma darśanena, mokṣas, ity, asau, deśyeta. |

Evaṃ, sati syāt,

ayatna mokṣaḥ, ˰ sarveṣān, ¦ (18.103)

tathā hi, sarveṣān, na dṛṣṭa satyānām, ātma darśanaṃ vidyate. |

Naaieva, vā, mokṣo 'aasti,īiti, prāpnoti. |

Na hi, pūrvam ātmānam, anātmato, gṛhītvā, satyaāabhisamaya kāle, kaścid, ātmato gṛhṇāti. |

Yathā, duḥkham, duḥkhataḥ, pūrvam, agṛhītvā, paścād, gṛhṇāti;īiti, yathā pūrvaṃ, tathā, paścād, api, mokṣo na syāt. |

Sati ca,āātmany avaśyam, ahaṅkāra mama kārābhyām, ātma tṛṣṇayā ca,āanyaiś, ca tan, nidānaiḥ. |

Kleśair, bhavitavyam, iti, ato 'aapi, mokṣo na syāt. |

Na vā, pudgalo 'aasti,īiti abhyupagantavyam. |

Tasmin, hi, sati niyatam, ete, doṣāḥ prasajyante. |


Kārikā Catuḥśatā

Hrīdhṛti prabhṛtīnāñ guṇānāṃ, samāsena, karma nirdiṣṭam. |